Phát triển đất nước dựa trên KHCN đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

TS. Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương. Ảnh: Kiều Chinh/Mekong ASEAN.

Ngày 26/5, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phối hợp với Thành ủy, HĐND, UBND TP Hải Phòng cùng Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh đây là hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Ông Nguyễn Thanh Nghị cho biết Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đang chủ trì xây dựng Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” để trình Ban Chấp hành Trung ương. Vì vậy, hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để các nhà lãnh đạo, quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi, đóng góp các luận cứ lý luận và thực tiễn phục vụ công tác tham mưu chiến lược và hoàn thiện đề án.

Đánh giá về chặng đường gần 40 năm đổi mới, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng mô hình phát triển đất nước đã từng bước được hình thành, bổ sung và hoàn thiện qua các giai đoạn, thể hiện nhất quán trong các văn kiện của Đảng.

Từ một nền kinh tế kém phát triển, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế năng động với quy mô GDP đứng thứ 32 thế giới năm 2025, nằm trong nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất toàn cầu. Thu nhập bình quân đầu người tăng đáng kể, đời sống vật chất và tinh thần của người dân tiếp tục được cải thiện, trong khi vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng lên.

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Thanh Nghị cũng cho rằng mô hình tăng trưởng hiện nay đang bộc lộ nhiều hạn chế khi còn phụ thuộc lớn vào vốn, lao động và khai thác tài nguyên; năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế chưa cao; năng lực đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ còn hạn chế.

Cùng với đó, năng lực quản trị quốc gia, quản trị xã hội, điều phối liên ngành và quản trị dựa trên dữ liệu chưa theo kịp yêu cầu phát triển của kinh tế số và xã hội số. Quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế cũng cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và internet vạn vật phát triển mạnh mẽ, TS. Nguyễn Thanh Nghị nhận định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn chỉ là động lực tăng trưởng kinh tế thuần túy mà đã trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia, tự chủ chiến lược và an ninh phát triển.

“Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với tương lai phát triển của đất nước,” TS. Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh.

Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định yêu cầu đổi mới mô hình phát triển theo hướng hiện đại, xanh, số và dựa trên tri thức; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu để phát triển nhanh và bền vững.

Đại hội XIV cũng đặt ra yêu cầu phát triển mạnh kinh tế số, xã hội số, công dân số; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia; hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chiến lược và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh toàn cầu; đồng thời đổi mới quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, minh bạch và số hóa.

Dẫn lại quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, TS. Nguyễn Thanh Nghị cho biết đất nước đang đứng trước cơ hội lịch sử để bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, trong đó yêu cầu đặt ra là phải đổi mới căn bản mô hình phát triển, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng và động lực chủ yếu; phát triển dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và con người Việt Nam.

TS. Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh hội thảo tập trung thảo luận bốn nhóm nội dung lớn gồm:

Thứ nhất, đánh giá toàn diện mô hình phát triển của Việt Nam qua các thời kỳ; nhận diện rõ những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn và nguyên nhân, nhất là các rào cản thể chế, công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực.

Thứ hai, phân tích sâu bối cảnh quốc tế và các xu hướng phát triển mới, đặc biệt là cạnh tranh công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, yêu cầu tăng trưởng 2 con số nhanh, bền vững và mục tiêu đến năm 2045; qua đó xác định các cơ hội, dư địa, thách thức đối với Việt Nam và yêu cầu cần đổi mới mô hình phát triển trong giai đoạn tới.

Thứ ba, đề xuất quan điểm, triết lý, cấu trúc và các trụ cột của mô hình phát triển mới; làm rõ vai trò trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tạo lập động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược quốc gia.

Thứ tư, làm rõ những đột phá về thay đổi cấu trúc mô hình phát triển để đảm bảo phát triển nhanh, bền vững, bao trùm, tự lực, tự cường, tự chủ chiến lược, phát triển hôm nay không làm tổn hại đến nền tảng phát triển của ngày mai, không làm suy giảm nguồn lực cho thế hệ tương lai của đất nước. Phát triển phải đảm bảo mọi người dân đều phải được thụ hưởng, phát triển kinh tế phải đồng bộ với phát triển văn hóa xã hội, gắn với bảo vệ môi trường; với bảo đảm quốc phòng, an ninh; phát huy vai trò của đối ngoại và hội nhập quốc tế.

Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”. Ảnh: Kiều Chinh/Mekong ASEAN.

Hải Phòng: Phấn đấu nâng tỷ trọng đóng góp của kinh tế số lên trên 35% GRDP vào năm 2030

Chia sẻ tại hội thảo, ông Lê Ngọc Châu, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Hải Phòng, nhấn mạnh sau khi hợp nhất với tỉnh Hải Dương từ ngày 1/7/2025, Hải Phòng bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian kinh tế rộng hơn, quy mô lớn hơn và dư địa phát triển mạnh mẽ hơn.

Hiện thành phố có diện tích gần 3.200 km2, dân số hơn 4,6 triệu người và quy mô kinh tế đạt gần 30 tỷ USD, đứng thứ ba cả nước. Năm 2025, GRDP của Hải Phòng tăng 11,81%, đứng thứ hai toàn quốc và cao nhất trong nhóm các thành phố trực thuộc Trung ương. Đây cũng là địa phương duy nhất duy trì tăng trưởng GRDP hai con số liên tục trong 11 năm.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, kinh tế – xã hội của Hải Phòng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Tốc độ tăng trưởng GRDP quý 1 đạt 11,21%, đứng thứ ba cả nước và dẫn đầu trong nhóm 6 thành phố trực thuộc Trung ương. Tổng thu ngân sách Nhà nước đạt hơn 78.000 tỷ đồng, bằng 40,3% dự toán năm.

Thu hút FDI ước đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng 76,8% so với cùng kỳ. Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 18,3 tỷ USD, tăng 26,2%, trong khi sản lượng hàng hóa qua cảng đạt gần 59 triệu tấn, tăng 11,6%. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, với công nghiệp – xây dựng và dịch vụ hiện chiếm gần 90% GRDP.

Song song với phát triển kinh tế, Hải Phòng cũng đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thành phố hiện đứng thứ ba toàn quốc về Chỉ số chuyển đổi số cấp tỉnh (DTI) và xếp thứ tư về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII).

Theo kết quả công bố của Bộ Nội vụ ngày 11/5/2026, Hải Phòng tiếp tục đứng đầu cả nước ở cả Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) và Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS).

HĐND và UBND Thành phố Hải Phòng đã ban hành 6 Nghị quyết, 4 Quyết định về triển khai thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 226 của Quốc hội khóa 15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng.

Ông Lê Ngọc Châu cho biết trong giai đoạn 2026-2030, ngoài mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân từ 13-14% mỗi năm, Hải Phòng còn hướng tới xây dựng trung tâm quốc tế về đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ biển của cả nước.

Tuy vậy, lãnh đạo Hải Phòng cũng nhìn nhận nhiều vấn đề mới đang đặt ra liên quan đến hoàn thiện thể chế phát triển khoa học công nghệ, cơ chế huy động nguồn lực, đào tạo và trọng dụng nhân lực chất lượng cao để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển.

“Làm thế nào để thể chế thực sự mở đường cho đổi mới sáng tạo? Làm thế nào để dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển? làm thế nào để doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo? và làm thế nào để khoa học, công nghệ thực sự đi vào từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương?“ ông Lê Ngọc Châu nhấn mạnh.

Với lợi thế là trung tâm cảng biển, công nghiệp, logistics và hội nhập quốc tế sâu rộng, Hải Phòng được đánh giá có nhiều điều kiện để trở thành địa phương đi đầu trong thí điểm các mô hình quản trị mới, hạ tầng số, cảng thông minh, logistics thông minh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với công nghiệp công nghệ cao.

Hải Phòng đặt mục tiêu trở thành cực tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời phấn đấu nâng tỷ trọng đóng góp của kinh tế số lên trên 35% GRDP vào năm 2030.