'Nhiều lao động nhập cư chọn thuê trọ thay vì cố sức mua nhà'

Nhu cầu nhà ở của người lao động tại TP HCM rất lớn nhưng không phải ai cũng đặt mục tiêu sở hữu nhà. Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), cho rằng một bộ phận đáng kể lao động nhập cư hiện chỉ cần chỗ ở ổn định với chi phí phù hợp để làm việc và sinh sống tại thành phố.

Dẫn khảo sát của Sở Xây dựng và Viện Nghiên cứu phát triển TP HCM tại 17 khu công nghiệp, khu chế xuất và khu công nghệ cao, ông Châu cho biết khoảng 60% trong số 280.000 công nhân được khảo sát có nhu cầu thuê nhà. Nhiều người xác định chỉ làm việc tại thành phố khoảng 10-12 năm trước khi trở về quê nên không có kế hoạch mua nhà.

Thực tế này diễn ra tại nhiều doanh nghiệp sử dụng lượng lớn lao động nhập cư. Tại Công ty PouYuen với khoảng 55.000 lao động, phần lớn là người nhập cư, khoảng 80% công nhân đang thuê nhà bên ngoài. Do thiếu nguồn cung nhà ở gần nơi làm việc, nhiều người phải thuê trọ tại các khu vực lân cận rồi di chuyển quãng đường dài mỗi ngày.

“Có trường hợp công nhân vì tiết kiệm chi phí mà thuê nhà tại Bến Lức rồi đi xe đưa đón đến nhà máy”, ông Châu cho biết và khẳng định nhu cầu nhà ở cho thuê gần các khu công nghiệp vẫn rất lớn nhưng chưa được đáp ứng tương xứng.

Theo Liên đoàn Lao động TP HCM, phần lớn người lao động hiện khó tiếp cận nhà ở do thu nhập không theo kịp đà tăng của giá nhà. Với mức lương trung bình khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, sau khi trang trải chi phí sinh hoạt, người lao động chỉ tiết kiệm được khoảng 4-6 triệu đồng.

Trong khi đó, giá một căn nhà ở xã hội hiện phổ biến từ 1,2-2 tỷ đồng. Với mức tích lũy này, nhiều người phải mất hàng chục năm mới đủ khả năng mua nhà, chưa kể áp lực trả góp nếu vay vốn. Vì thế, đối với không ít lao động nhập cư, nhu cầu cấp thiết hiện nay là một chỗ ở ổn định với chi phí thuê phù hợp hơn là sở hữu nhà ở.

Theo thống kê của các sở, ngành TP HCM, nhu cầu thuê và thuê mua nhà ở xã hội của lực lượng công nhân hiện hơn 30.000 căn, dự kiến tăng lên gần 300.000 căn vào năm 2030. Trong khi đó, thành phố mới có khoảng 13.668 căn hộ và phòng trọ thuộc quỹ nhà ở xã hội, nhà ở công cho thuê, phần lớn đã được lấp đầy.

Ngoài quỹ nhà ở xã hội, thành phố còn có một số mô hình nhà lưu trú công nhân do doanh nghiệp đầu tư như khu lưu trú Linh Xuân, các khu nhà ở của Tanimex hay khu lưu trú tại Khu chế xuất Linh Trung… Khu vực tư nhân cũng xuất hiện những dự án cho thuê hiệu quả như 800 căn hộ của Công ty Lê Thành tại An Lạc hoặc các tòa nhà cho thuê giá dưới 2 triệu đồng mỗi tháng do doanh nhân Lê Hữu Nghĩa đầu tư. Tuy vậy, quy mô các mô hình này còn khiêm tốn, mới đáp ứng khoảng 15% chỗ ở cần thiết cho người lao động.

Trong bối cảnh nguồn cung chính thức còn hạn chế, hệ thống nhà trọ tư nhân vẫn là lựa chọn của phần lớn lao động nhập cư. Theo Sở Xây dựng, TP HCM hiện có hơn 60.000 khu nhà trọ với gần 630.000 phòng cho thuê, đáp ứng chỗ ở cho khoảng 1,8 triệu người.

Ông Phan Trần Huy Hùng, Phó chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Xây dựng TP HCM, cho biết phần lớn lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, trung tâm logistics và dịch vụ hiện phụ thuộc vào nhà ở cho thuê. Với nhiều người, việc tiếp cận được chỗ ở có giá phù hợp là điều kiện quan trọng để duy trì việc làm và ổn định cuộc sống tại thành phố.

Ông cho biết, dù thành phố có kế hoạch phát triển khoảng 50.000 căn nhà cho thuê trong thời gian tới. Quy mô này vẫn còn khoảng cách đáng kể so với lượng lao động đang có nhu cầu về chỗ ở giá phù hợp.

Theo ông Lê Hoàng Châu, một trong những nguyên nhân khiến phân khúc nhà cho thuê phát triển chậm là hiệu quả tài chính thấp hơn so với mô hình bán nhà. Chủ đầu tư phải bỏ vốn lớn nhưng thời gian thu hồi vốn có thể kéo dài 15-20 năm, trong khi chưa được hưởng đầy đủ các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng.

Ông Châu cho rằng hiện tồn tại một nghịch lý khi pháp luật đã thừa nhận nhà trọ là một dạng nhà ở xã hội cho thuê nhưng chủ nhà trọ lại gần như không được hưởng các chính sách hỗ trợ tương xứng.

Để khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê, các sở ngành và hiệp hội đề xuất bổ sung cơ chế ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng cho các dự án có mức giá phù hợp với thu nhập người lao động. Theo các đơn vị này, nhà ở cho thuê cần được xem là một cấu phần quan trọng của chính sách an sinh nhà ở, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu sở hữu.

Bên cạnh việc phát triển các dự án mới, thành phố được khuyến nghị ưu tiên bố trí nhà ở cho thuê gần khu công nghiệp, khu công nghệ cao, trung tâm việc làm và các tuyến metro để người lao động thuận tiện sinh sống, đi lại. Hệ thống nhà trọ hiện hữu cũng cần được cải tạo, nâng cấp nhằm đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về chất lượng sống và an toàn.

Các chuyên gia cho rằng chi phí thuê nhà chỉ nên chiếm khoảng 20-25% thu nhập hàng tháng. Vì vậy, cùng với việc tăng nguồn cung, cần có cơ chế kiểm soát giá thuê và bảo vệ quyền lợi người thuê để hướng tới thị trường nhà ở cho thuê ổn định, bền vững hơn.