Luật Phát triển đô thị Phân quyền triệt để cho TP HCM và các đô thị đặc biệt

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: quochoi.vn.

Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực

Trình bày tờ trình tóm tắt, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự luật gồm 5 chương, 68 điều luật tập trung vào hai nhóm nội dung.

Thứ nhất, phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội…

Một trong các chính sách đáng chú ý là trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn.

Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Ông Hoàng Thanh Tùng cho biết Bộ Chính trị đã cơ bản đồng ý nội dung phân quyền xây dựng thể chế cho đô thị đặc biệt trong dự luật.

Dự thảo quy định theo hướng cho phép TP HCM được điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, trong triển khai các dự án đầu tư, gắn với chuyển đổi số, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền thành phố.

Dự luật tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của thành phố

Như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, dự luật thiết kế các quy định theo hướng bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả.

Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Chính phủ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép bổ sung dự luật vào chương trình kỳ họp Quốc hội tháng 8/2026 để xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu. Ảnh: quochoi.vn

Thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cũng cơ bản tán thành với việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho TP HCM và các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt.

Để đảm bảo tính khả thi, đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng.

Làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong việc thực hiện giữa các Bộ, ngành, địa phương; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng, ban hành và thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù; đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các địa phương cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế; bổ sung trách nhiệm định kỳ đánh giá của Chính phủ và Ủy ban nhân dân Thành phố.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị và đánh giá cao Chính phủ, Bộ Tư pháp, TP HCM, các cơ quan đã phối hợp tích cực, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, quy mô, kỹ lưỡng để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo đúng quy định.

Trên tinh thần xem xét một cách kỹ lưỡng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng thống nhất dự án luật đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét và nếu được đồng thuận cao sẽ thông qua theo trình tự thủ tục rút gọn tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI trong tháng 8.