Ngân hàng quản lý tài sản đảm bảo trái phiếu Đại biểu lo xung đột lợi ích

Sáng ngày 9/8, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Tại dự thảo, Chính phủ đề xuất bổ sung điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng về việc các ngân hàng thương mại được làm đại lý quản lý tài sản đảm bảo của trái phiếu doanh nghiệp.

Đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn Ninh Bình) phát biểu tại hội trường. Ảnh: Media Quốc hội

Thống nhất với việc bổ sung hoạt động này cho ngân hàng thương mại, đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn Ninh Bình) cho rằng, nếu được thiết kế tốt, đây có thể là một giải pháp chuyên nghiệp hơn trong quản lý tài sản bảo đảm và góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, vấn đề ông lo ngại là nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời lại có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành thì xung đợt lợi ích có thể phát sinh rất rõ. Đó là khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của trái chủ.

“Vì vậy theo tôi, điểm quan trọng nhất là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình,” đại biểu kiến nghị.

Đại biểu Lê Văn Thế đề xuất ngay sau khi Luật được ban hành, Chính phủ cần quy định cụ thể về điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; cơ chế nhận diện công khai và kiểm soát xung đột lợi ích. Đồng thời, quy định trách nhiệm quản lý công khai thông tin về tài sản bảo đảm, tách bạch hồ sơ, tài sản, dữ liệu và cơ chế giám sát xử lý vi phạm.

Đại biểu cũng nhấn mạnh một nguy cơ cần phòng ngừa ngay từ khi thiết kế chính sách. Đó là tình trạng bán hàng hóa, dịch vụ chính nhưng kèm theo điều kiện khách hàng phải mua thêm hàng hóa, dịch vụ phụ, trong giới kinh doanh thường ví như “mua bia kèm lạc”.

“Trong lĩnh vực ngân hàng, nếu không kiểm soát tốt, có thể phát sinh việc gắn cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác,” ông Thế phát biểu.

Cho rằng đây là ranh giới cần phải được quy định rõ để bảo vệ khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính, vị đại biểu Ninh Bình đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết đặc biệt quan tâm đến việc ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc tạo sức ép, ra các điều kiện để khách hàng mua sản phẩm đầu tư.

“Nên phòng ngừa từ sớm, từ xa, không nên chờ đến khi vi phạm xảy ra mới sửa đổi Luật và văn bản dưới Luật”, ông Thế nói.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP HCM). Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP HCM) ủng hộ việc mở rộng cho ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản của trái phiếu doanh nghiệp. Theo ông, quy định này có ý nghĩa và tác động lớn đến việc cơ cấu lại thị trường tài chính Việt Nam hiện nay khi dư nợ trong hệ thống ngân hàng thương mại trên 20 triệu tỷ đồng, tương đương 145% GDP – là “mức rất lớn”.

Ông Ngân cho rằng không nên đưa quá nhiều nội dung vào trong dự thảo Luật lần này vì hiện nay đã có một số nội dung được quy định trong Luật Chứng khoán, song đề nghị nhà quản lý cần yêu cầu các ngân hàng thương mại khi thực hiện nhiệm vụ phải giải thích cụ thể cho khách hàng về đại lý phát hành, bảo lãnh thanh toán, đại lý quản lý tài sản đảm bảo để khách hàng không bị nhầm lẫn.

“Sự cố khủng hoảng thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2022, bài học từ Ngân hàng SCB là những vấn đề cần nghiêm túc rút kinh nghiệm,” ông nói.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn. Ảnh: Media Quốc hội

Tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu về vấn đề trên tại cuối phiên thảo luận, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, về nguyên tắc, các nhà băng thương mại chỉ được hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực ngân hàng. Vì vậy, đề xuất làm đại lý quản lý tài sản đảm bảo của trái phiếu doanh nghiệp là mở rộng thêm cho hoạt động của các ngân hàng.

Theo ông, việc quản lý, thực hiện các hoạt động này thế nào để đảm bảo điều kiện an toàn, tránh những lo ngại như các đại biểu nêu sẽ được quy định ở Luật Chứng khoán, thay vì tại Luật Ngân hàng Nhà nước hay Luật Các Tổ chức tín dụng.