Báo cáo của ILO Thanh niên toàn cầu mắc kẹt giữa việc làm thu hẹp và làn sóng AI

Báo cáo Xu hướng Việc làm Toàn cầu của Thanh niên 2026 do ILO công bố ngày 11/8 cho thấy thị trường việc làm đang trở nên kém thuận lợi hơn đối với thanh niên trên toàn cầu.

Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên toàn cầu tăng từ 12,3% năm 2024 lên 12,4% năm 2025, tương đương 67 triệu người thất nghiệp trong độ tuổi 15-24. Trong khi đó, tỷ lệ thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET) tăng nhẹ lên 20%, tương đương với hơn 257 triệu người.

Trong giai đoạn 2023 – 2025, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm thanh niên tăng tại 8 trên 11 khu vực trên thế giới. Theo ILO, diễn biến này cho thấy sự phục hồi của thị trường lao động thanh niên sau đại dịch Covid-19 đang chững lại.

Báo cáo chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế chậm lại, khả năng tạo việc làm suy yếu, căng thẳng địa chính trị gia tăng và tốc độ thay đổi công nghệ nhanh chóng đang cùng lúc tạo thêm sức ép lên cơ hội việc làm của người trẻ.

“Một thế hệ không thể tìm được việc làm thỏa đáng sẽ không thể tự tin xây dựng tương lai của mình,” Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo chia sẻ trong báo cáo. Theo ông Houngbo, khi thanh niên không tiếp cận được việc làm chất lượng, các quốc gia không chỉ bỏ lỡ tiềm năng của nguồn nhân lực trẻ mà còn phải đối mặt với những tổn thất về năng suất và sự gắn kết xã hội.

“Tạo việc làm thỏa đáng cho thanh niên không chỉ là yêu cầu cấp thiết về mặt xã hội mà còn là một trong những khoản đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất cho sự phát triển của mỗi quốc gia,” ông nhận định.

Áp lực việc làm gia tăng tại các nền kinh tế

Tình trạng lo ngại về việc làm của thanh niên đã được ghi nhận ở các nền kinh tế có thu nhập cao. Tại Bắc Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tăng từ 8,3% năm 2023 lên 9,8% năm 2025. Ở Bắc Âu, Nam Âu và Tây Âu, tỷ lệ này đạt 15% trong năm 2025, với 20 trong số 29 quốc gia ghi nhận cơ hội việc làm cho thanh niên suy giảm.

Một trong những nguyên nhân là sự thu hẹp của nhóm việc làm đòi hỏi kỹ năng trung bình – vốn từ lâu được xem là điểm khởi đầu để người trẻ bước vào thị trường lao động. Các vị trí như văn phòng và hành chính, nghề dịch vụ và bán hàng, việc làm trong lĩnh vực sản xuất cùng một số nghề kỹ thuật đang giảm về số lượng, khiến thanh niên khó tìm được một lộ trình nghề nghiệp ổn định.

Tại các nền kinh tế đang phát triển, thách thức lại nằm ở việc tạo đủ việc làm thỏa đáng cho lực lượng thanh niên đang gia tăng. Tỷ lệ thất nghiệp thấp tại những quốc gia này không phản ánh đầy đủ tình trạng bất ổn trên thị trường lao động, bởi nhiều người trẻ không thể kéo dài thời gian tìm việc và buộc phải chấp nhận công việc phi chính thức hoặc thiếu ổn định.

Ước tính gần 9 trong 10 lao động trẻ từ 15-29 tuổi tại các quốc gia thu nhập thấp và thu nhập trung bình thấp đang làm việc trong khu vực phi chính thức, hạn chế khả năng tiếp cận thu nhập ổn định và hệ thống an sinh xã hội.

Tại các quốc gia Ả Rập và Bắc Phi, tình hình còn nghiêm trọng hơn khi đây tiếp tục là những khu vực có tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao nhất thế giới, lần lượt ở mức 26,2% và 22,6% trong năm 2025. Tại cả hai khu vực, ít nhất 1/3 thanh niên thuộc nhóm NEET.

ILO dự báo tỷ lệ thất nghiệp thanh niên sẽ đi ngang ở mức 12,3% trong các năm 2026 và 2027. Tuy nhiên, bà Sara Elder, người đứng đầu bộ phận phân tích việc làm và chính sách kinh tế của ILO, cảnh báo về tình trạng tỷ lệ thất nghiệp thanh niên và tỷ lệ NEET cùng tăng.

AI thay đổi cơ hội việc làm của người trẻ

Trong lúc thị trường lao động truyền thống thu hẹp, công nghệ đang tiếp tục làm thay đổi những kỹ năng mà người trẻ cần có.

ILO ước tính 6,1% việc làm do thanh niên từ 15-29 tuổi đảm nhiệm thuộc các ngành nghề chịu tác động lớn từ những thay đổi liên quan đến AI. Đáng chú ý, nhiều ngành nghề trong số này trùng với nhóm việc làm đòi hỏi kỹ năng trung bình đang giảm, đặc biệt là các vị trí văn phòng và hành chính.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu tuyển dụng vẫn tăng tại một số ngành nghề kỹ thuật đòi hỏi tri thức cao như khoa học, y tế và kỹ thuật. Sự dịch chuyển này đặt ra yêu cầu thanh niên phải được trang bị những kỹ năng phù hợp với nhu cầu mới của thị trường lao động.

Bà Sukti Dasgupta, Giám đốc Ban Việc làm, Kỹ năng và Doanh nghiệp bền vững của ILO, cho rằng tác động trực tiếp của AI đối với việc làm hiện vẫn chưa rõ ràng, nhưng những rủi ro tiềm ẩn không thể xem nhẹ.

“Cần tăng cường đầu tư vào phát triển kỹ năng, học tập suốt đời và an sinh xã hội để thanh niên có thể thích ứng với sự thay đổi và nắm bắt các cơ hội mới,” bà Dasgupta nói.

Theo bà, tiến bộ công nghệ cần được định hướng để mở rộng cơ hội cho người trẻ. “Tiến bộ công nghệ, trong đó có AI, cần phục vụ cho thanh niên và mở rộng cơ hội cho họ, thay vì khiến họ bị bỏ lại phía sau”, bà nhấn mạnh.

Không chỉ tạo việc làm, mà phải tạo việc làm thỏa đáng

Trước những biến động ngày càng nhanh của thị trường lao động, ILO cho rằng chính sách cần tập trung vào giáo dục chất lượng, đào tạo nghề và học tập suốt đời; đồng thời tăng cường dịch vụ việc làm để hỗ trợ thanh niên chuyển tiếp vào thị trường lao động.

Việc mở rộng an sinh xã hội và bảo đảm quyền tại nơi làm việc, đặc biệt đối với những người trẻ dễ bị tổn thương, cũng được ILO nhấn mạnh. Bên cạnh đó, các chính sách kinh tế vĩ mô và chính sách ngành cần tạo thêm cơ hội việc làm thỏa đáng cho thanh niên.

Đối với AI, ILO đề nghị áp dụng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong quản trị công nghệ, bảo đảm đổi mới sáng tạo tạo ra cơ hội thay vì làm gia tăng bất bình đẳng.

Như vậy, thách thức đối với thị trường lao động hiện nay không chỉ là tạo thêm việc làm cho thanh niên, mà còn phải bảo đảm những công việc đó mang lại sự an toàn, phẩm giá và cơ hội để người trẻ chuyển tiếp thành công vào thị trường lao động và giai đoạn trưởng thành.