Trình diễn những sáng kiến xử lý rác thải nhựa tại Việt Nam

Các giải pháp được lựa chọn tại InnoEx 2026. Ảnh: UNDP

Các sáng kiến thuộc Chương trình Đổi mới sáng tạo mảng Nhựa (PIP) do UNDP triển khai, với sự hỗ trợ của Quỹ Coca-Cola Foundation.

Sau hai tháng ươm tạo và chín tháng tăng tốc, các dự án đã hình thành mô hình hoạt động thực tế, trải dài từ thu gom, phân loại đến tái chế, tái sử dụng và thử nghiệm vật liệu thay thế. Theo dữ liệu chương trình, hơn 750 tấn rác thải nhựa đã được thu gom hoặc xử lý đúng quy chuẩn.

Danh sách các giải pháp được lựa chọn cho thấy cách tiếp cận không tập trung vào một công nghệ cụ thể, mà trải rộng theo từng “điểm nghẽn” của chuỗi giá trị rác thải nhựa.

Ở khâu thu gom và dữ liệu, một số dự án xây dựng nền tảng số để kết nối người thu gom với doanh nghiệp tái chế, đồng thời theo dõi dòng vật liệu theo thời gian thực. LoopNet (CEL) là một trong những mô hình theo hướng này, khi vừa làm bài toán dữ liệu, vừa tìm đầu ra thông qua hợp tác với doanh nghiệp phân phối.

Nhóm giải pháp về vận hành tập trung vào tối ưu logistics và phương tiện thu gom. Cyan Truck của MAB thử nghiệm mô hình xe thu gom tích hợp, nhằm giảm chi phí vận hành và tăng hiệu quả phân loại ngay từ đầu vào.

Ở phía sau chuỗi, các sáng kiến về tái chế và vật liệu thay thế tìm cách biến nhựa thải thành nguyên liệu cho sản xuất mới, đồng thời thiết lập đầu ra thông qua hợp tác với doanh nghiệp trong ngành bao bì, tiêu dùng.

Bên cạnh đó, một số dự án đi theo hướng can thiệp vào hành vi tiêu dùng, như mô hình thu hồi bao bì, hệ thống hoàn trả (refill/return) hoặc thiết kế lại sản phẩm để giảm sử dụng nhựa ngay từ đầu.

Các sáng kiến không cạnh tranh trực tiếp, mà có thể bổ sung cho nhau theo chuỗi. Vấn đề còn lại là liệu các mắt xích này có thể kết nối thành một hệ thống vận hành đủ lớn hay không, thay vì dừng ở từng mô hình riêng lẻ.

Ký kết hợp tác giữa Công ty CP Mab-Việt Nam và Công ty CP Rogo Solution. Ảnh: UNDP

Một số mô hình bắt đầu có đầu ra thông qua các thỏa thuận ký tại sự kiện Demo Day – nằm trong khuôn khổ chương trình InnoEx 2026 – như nền tảng LoopNet của CEL hợp tác với TPC Distribution Việt Nam, hay mô hình xe tải Cyan của MAB với Rogo Solutions.

Ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP HCM. Ảnh: UNDP

Ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố TP HCM cho biết: “TP HCM sẵn sàng ‘đi trước, làm mẫu’, triển khai thí điểm các ý tưởng đổi mới sáng tạo.”

Thành phố sẽ đồng hành cùng các tổ chức trong nước và quốc tế, doanh nghiệp và giới khoa học để triển khai các giải pháp tăng cường kiểm soát, hạn chế rác thải nhựa và giảm phát thải.

Song song với đó, thành phố sẵn sàng tạo điều kiện cho các mô hình thu gom, tái chế và tuần hoàn rác thải được thử nghiệm theo cơ chế kiểm soát. Các khu vực thí điểm sẽ được lựa chọn phù hợp, với quy mô đủ lớn để đánh giá hiệu quả trước khi xem xét nhân rộng.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam nhận xét: “Những nhà đổi mới sáng tạo này đã chứng minh rằng các giải pháp môi trường cũng có thể tạo ra cơ hội kinh tế, củng cố sức mạnh cộng đồng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi của Việt Nam hướng tới nền kinh tế tuần hoàn.”

Tuy nhiên, theo bà Khalidi, chỉ riêng đổi mới sáng tạo là chưa đủ. Các giải pháp thành công cần phải được kết nối với nguồn vốn đầu tư, chính sách và các mối quan hệ đối tác để có thể vượt ra khỏi quy mô thí điểm và tạo tác động ở quy mô lớn.

Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: UNDP

Từ phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, cơ quan này sẽ tiếp tục phối hợp với TP HCM, UNDP và các đối tác để kết nối các sáng kiến với quá trình xây dựng và triển khai chính sách.

Đồng thời, mục tiêu là thu hút thêm sự tham gia của doanh nghiệp và nhà đầu tư, qua đó từng bước đưa các giải pháp có tiềm năng vào thực tế.

Các mô hình lần này cho thấy một thực tế rõ hơn: ranh giới giữa dự án môi trường và hoạt động kinh doanh đang thu hẹp lại. Khi rời khỏi giai đoạn tài trợ, mỗi sáng kiến buộc phải trả lời những câu hỏi rất cụ thể về vận hành và thị trường. Chính ở bước này, không phải ý tưởng, mà năng lực tổ chức và khả năng kết nối sẽ quyết định dự án có đi tiếp được hay không.

Hình ảnh các sáng kiến, giải pháp được trình diễn với Ban tổ chức, các nhà đầu tư tại sự kiện: