Tài chính bền vững Đòn bẩy cho lộ trình chuyển dịch xanh của Việt Nam

Trong khi chuyển dịch xanh đang trở thành trục chiến lược của các nền kinh tế lớn, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn then chốt: tăng trưởng nhanh hơn, nhưng phải xanh hơn và bền vững hơn. Bài toán đặt ra không còn nằm ở nhận thức hay cam kết, mà ở khả năng huy động và phân bổ dòng vốn đủ lớn, đủ dài hạn và đúng hướng cho quá trình chuyển đổi.

Lễ khởi động Dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh” (SHIFT) diễn ra ngày 27/1. Ảnh: UNDP Việt Nam

Sự kiện khởi động Dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh” (SHIFT) diễn ra ngày 27/1 đánh dấu bước đi cụ thể của Việt Nam trong việc tổ chức và dẫn dắt dòng vốn cho chuyển dịch xanh, qua đó tái định hình vai trò của tài chính trong mô hình tăng trưởng mới.

Tăng trưởng hai con số và “bài kiểm tra” của tính bền vững

Phát biểu tại buổi lễ, ông Chu Đức Lam, Vụ trưởng Vụ Tài chính – Kinh tế ngành (Bộ Tài chính) cho biết đặt dự án SHIFT trong một bối cảnh rộng hơn: Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, sau khi GDP năm 2025 đạt 8,02%.

Ông Chu Đức Lam, Vụ trưởng Vụ Tài chính – Kinh tế ngành, Bộ Tài chính

“Tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững; tăng trưởng cao nhưng phải xanh hơn, thông minh hơn và bao trùm hơn”, ông Lam nhấn mạnh. Đồng thời khẳng định “chuyển đổi xanh không phải là khẩu hiệu, mà là một cuộc dịch chuyển toàn diện về mô hình tăng trưởng, công nghệ, cơ cấu năng lượng và cấu trúc đầu tư.”

Từ góc độ tài khóa – đầu tư, chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu rất lớn về quy mô và cấu trúc nguồn lực tài chính. Theo ông Chu Đức Lam, chỉ riêng trong 5 năm tới, nhu cầu vốn cho chuyển đổi năng lượng và giao thông xanh của Việt Nam đã lên tới hàng trăm tỷ USD. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cho thấy, giai đoạn 2026–2030 cần trên 100 tỷ USD, với nguồn lực chủ yếu đến từ khu vực tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài.

Thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc xác định mục tiêu, mà ở khả năng tổ chức và dẫn dắt dòng vốn trung và dài hạn cho chuyển dịch xanh.

Không chỉ dừng ở mục tiêu và cam kết, chuyển dịch xanh đang trở thành phép thử đối với năng lực tổ chức và phân bổ nguồn lực của hệ thống tài chính Việt Nam. Thực tế, quy mô vốn cần thiết cho chuyển đổi xanh vượt xa khả năng đáp ứng của các công cụ tài chính truyền thống.

Từ thực tiễn điều hành chính sách tiền tệ và tín dụng, bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), cho biết nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh của Việt Nam trong thập kỷ tới ước tính khoảng 670–700 tỷ USD.

Trong khi đó, dù dư nợ tín dụng xanh đã đạt khoảng 770 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2025, với tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 20%/năm, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế, thì ngân hàng không thể và không nên là nguồn lực duy nhất cho quá trình chuyển đổi.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa các kênh huy động vốn, phát triển thị trường vốn và các công cụ tài chính bền vững nhằm san sẻ vai trò cung ứng vốn trung – dài hạn cho chuyển dịch xanh. Đây cũng là điểm giao thoa giữa chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và khu vực tư nhân, nơi các sáng kiến đơn lẻ khó có thể tạo ra tác động đủ lớn nếu thiếu một nền tảng phối hợp thống nhất.

“Thực tiễn cho thấy nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh của Việt Nam là rất lớn, đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa các kênh huy động vốn, đặc biệt là tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân, phát triển thị trường vốn, phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính. Đồng thời tiếp tục nâng cao năng lực triển khai tài chính xanh của hệ thống ngân hàng thông qua sự hỗ trợ, cơ chế phối hợp đồng bộ của các cơ quan, tổ chức liên quan.”

Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Vì vậy, theo bà Thanh Tùng việc khởi động dự án SHIFT có ý nghĩa quan trọng, góp phần hỗ trợ hệ thống ngân hàng giải quyết những thách thức này.

SHIFT – Nền tảng chính sách cho dòng vốn chuyển dịch xanh

SHIFT được thiết kế như một nền tảng chính sách – kỹ thuật, thay vì chỉ là một dự án hỗ trợ đơn lẻ. Với cơ quan chủ quản là Bộ Tài chính, dự án phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tài chính và khu vực tư nhân nhằm xây dựng môi trường đầu tư xanh thuận lợi, đồng thời nâng cao năng lực cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, trong quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh.

“SHIFT không chỉ góp phần thúc đẩy đầu tư và tài chính xanh, mà còn giúp Việt Nam tiệm cận các thông lệ quốc tế về tài chính bền vững, thị trường các-bon và đầu tư xanh, qua đó nâng cao mức độ sẵn sàng của nền kinh tế trong chuỗi tài chính xanh toàn cầu.” ông Chu Đức Lam khẳng định.

Ở góc độ đối tác phát triển, bà Alexandra Westwood, Tùy viên Kinh tế và Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Cộng hòa Liên bang Đức tại Việt Nam, nhấn mạnh chuyển dịch năng lượng và tài chính xanh là một quá trình phức tạp, đòi hỏi khung chính sách đồng bộ cùng năng lực tài chính và kỹ thuật chuyên sâu. Việc kết hợp thế mạnh của các bên, theo bà, sẽ tạo ra tác động lan tỏa, thay vì những can thiệp rời rạc, manh mún.

“Đức đang hợp tác chặt chẽ với Việt Nam trong việc triển khai dự án này. Thúc đẩy tài chính xanh và năng lượng sạch là một hành trình phức tạp, đòi hỏi khung chính sách đồng bộ, năng lực tài chính và kỹ thuật chuyên sâu. Bằng việc kết hợp thế mạnh của các bên, SHIFT sẽ thúc đẩy hợp tác thực chất, tạo tác động lan tỏa hỗ trợ các mục tiêu phát triển và khí hậu của Việt Nam.”

Bà Alexandra Westwood, Tùy viên Kinh tế và Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Cộng hòa Liên bang Đức tại Việt Nam

Điểm đáng chú ý của SHIFT nằm ở cách tiếp cận: tập trung đồng thời vào chính sách, công cụ tài chính và năng lực thực thi. Các trọng tâm hành động bao gồm đề xuất giải pháp huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn, thúc đẩy phát triển trái phiếu xanh, hỗ trợ hình thành thị trường các-bon trong nước và phát triển các sản phẩm tài chính xanh mới.

Ở tầng sâu hơn, SHIFT cũng là phép thử cho khả năng phối hợp liên ngành – yếu tố then chốt nhưng lâu nay vẫn là điểm nghẽn trong triển khai tài chính bền vững tại Việt Nam. Khi Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các đối tác quốc tế cùng tham gia từ khâu thiết kế đến thực thi, tài chính xanh mới có cơ hội thoát khỏi trạng thái “thử nghiệm chính sách” để trở thành dòng chảy chủ đạo của nền kinh tế.

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh quốc gia, SHIFT vì thế không chỉ là một dự án hỗ trợ kỹ thuật. Nó phản ánh cách Việt Nam đang tìm lời giải cho bài toán cốt lõi của phát triển bền vững: làm thế nào để biến cam kết khí hậu thành dòng vốn thực, và dòng vốn thực thành động lực tăng trưởng dài hạn.