'Cú click' cài đặt lại hệ điều hành của Fed

Quyết định mới đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump khi đề cử ông Kevin Warsh vào vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) không đơn thuần chỉ là sự thay đổi nhân sự với người đứng đầu ngân hàng trung ương, mà nó còn báo hiệu một sự chuyển dịch mang tính chiến lược trong chính sách tiền tệ của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Điều khiến giới quan sát và công chúng bất ngờ nhất nằm ở sự “mâu thuẫn” trong lựa chọn này. Ông Donald Trump, người nổi tiếng với quan điểm ủng hộ lãi suất thấp để kích thích kinh tế và thường xuyên chỉ trích Fed chậm chạp trong việc nới lỏng tiền tệ, lại chọn ông Kevin Warsh – một người có quá khứ được xem là “diều hâu”, ưu tiên thắt chặt tiền tệ để chống lạm phát.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào bản chất, đây có thể là một nước cờ đầy toan tính của ông Trump. Dường như ông không tìm kiếm một người chỉ biết vâng lời để bơm tiền, có thể gây ra tăng trưởng nóng.

Thay vào đó, ông chọn người có thể hiện thực hóa mong muốn lãi suất thấp thông qua một con đường bền vững hơn: Cải thiện năng suất của nền kinh tế thay vì chỉ kích cầu ngắn hạn.

Điểm gặp gỡ giữa tư duy của Tổng thống Trump và ông Warsh nằm ở niềm tin vào năng suất lao động và công nghệ.

Trong một bài phỏng vấn trên trang Politico, ông Mohamed El-Erian, một chuyên gia kinh tế trưởng Wharton, thuộc Đại học Pennsylvania, nhận định ông Warsh không phản đối lãi suất thấp mà chỉ phản đối việc hạ lãi suất để kích thích một nền kinh tế đang trì trệ về năng suất.

Chính vì vậy, trước hết ông Warsh muốn cải tổ hoạt động sản xuất của Mỹ. Quan điểm của ông là: Nếu nước Mỹ tận dụng tốt cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và các cải cách kinh tế để tăng năng suất lao động, nền kinh tế sẽ tạo ra nhiều hàng hóa hơn với chi phí rẻ hơn.

Nguồn cung dồi dào và giá thành giảm sẽ giúp triệt tiêu áp lực lạm phát. Đó mới là thời điểm “vàng” để Fed giảm lãi suất, hỗ trợ tăng trưởng một cách an toàn và dài hạn. Cách tiếp cận này giải quyết được bài toán làm sao để vừa có lãi suất thấp như ý ông Trump, lại vừa không để lạm phát quay lại.

Vậy cụ thể, vị “kiến trúc sư” này sẽ làm những gì để hiện thực hóa tầm nhìn đó? Dựa trên các quan điểm nhất quán của ông Warsh trong nhiều năm qua, có thể hình dung ba hành động chiến lược mà ông sẽ thực hiện để xây lại nền móng cho chính sách tiền tệ Mỹ.

Thứ nhất, và cũng là quan trọng nhất, là chiến dịch thu hẹp bảng cân đối kế toán của Fed. Thời gian qua Fed đã mua vào nhiều tài sản, chủ yếu là trái phiếu chính phủ và chứng khoán có bảo đảm, để bơm tiền vào nền kinh tế.

Chính sách nới lỏng định lượng này giúp tăng thanh khoản trên thị trường, giảm lãi suất dài hạn, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Quan điểm của Chủ tịch mới của Fed là cần xác định đâu là “quy mô tối ưu,” qua đó định ra mức lãi suất lý tưởng, không thúc đẩy cũng không kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Hiện tại, Fed đang nắm giữ một lượng tài sản khổng lồ (hơn 6.500 tỷ USD), sau các đợt bơm tiền giải cứu thị trường sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và trong đại dịch COVID-19.

Quan điểm của ông Warsh là quy mô hiện tại đang quá lớn và làm méo mó thị trường, “thổi giá” chứng khoán, làm lợi cho giới siêu giàu và các nhóm lợi ích thay vì kích thích nền kinh tế thực.

Do đó, giới phân tích dự đoán ông sẽ đẩy nhanh quá trình bán ra các tài sản này hoặc để chúng đáo hạn mà không mua lại, nhằm hút bớt tiền dư thừa về hệ thống.

Hành động này giống như việc buộc một người bệnh đang quen dùng thuốc bổ phải giảm dần liều lượng. Nó chắc chắn sẽ gây ra những đau đớn ngắn hạn như lịch sử từng chứng minh. Nhưng về dài hạn, đây vẫn là bước đi “thuốc đắng dã tật” cần thiết để loại bỏ bong bóng tài sản và các công ty yếu kém khỏi thị trường.

Thứ hai, ông Warsh sẽ thay đổi hoàn toàn “hệ điều hành” lãi suất, chuyển từ tư duy phản ứng thụ động sang điều hành mang tính dự báo.

Dưới thời Chủ tịch Fed đương nhiệm Jerome Powell, Fed nổi tiếng với quan điểm “dựa trên số liệu”, chỉ đưa ra quyết định chính sách dựa trên diễn biến của nền kinh tế được thể hiện qua các số liệu thống kê.

Ngược lại, ông Warsh cho rằng chính sách tiền tệ luôn có độ trễ lớn – những gì Fed làm hôm nay phải mất nhiều tháng sau mới có tác dụng. Do đó, nếu chỉ lái xe bằng cách “nhìn gương chiếu hậu” như hiện nay, Fed sẽ luôn chậm chân so với thực tế.

Ví dụ điển hình nhất là giai đoạn 2021-2022, Fed đã kiên trì cho rằng lạm phát chỉ là “tạm thời” và chờ đợi thêm dữ liệu trước khi bắt đầu thắt chặt tiền tệ.

Kết quả là phải đến khi lạm phát tại Mỹ vọt lên mức cao nhất trong 40 năm (trên 9%), Fed mới phản ứng mạnh tay bằng 7 lần nâng lãi suất liên tiếp trong năm 2022.

Tuy nhiên, vì lãi suất cần tới 12-18 tháng mới thẩm thấu vào nền kinh tế, việc chờ đợi quá lâu đã khiến Fed rơi vào thế “chữa cháy” muộn khi ngọn lửa lạm phát đã bùng lên quá lớn.

Ngoài ra, chuyên gia El-Erian cho rằng tân lãnh đạo Fed sẽ nhìn vào những biến chuyển mang tính cấu trúc như AI.

Ông lấy ví dụ, nếu tin rằng công nghệ sẽ giúp tăng năng suất và giảm áp lực giá cả trong tương lai, ông Warsh có thể giảm lãi suất để “đi trước một bước”, tạo đà cho kinh tế ngay cả khi các số liệu thống kê hiện tại chưa phản ánh kịp. Đây là một sự thay đổi tư duy quan trọng trong quan điểm điều hành của Fed.

Thứ ba, ông Warsh được dự đoán sẽ chấm dứt tình trạng “lấn sân” tại Fed. Trong những năm gần đây, cơ quan này đã mở rộng sự quan tâm sang nhiều lĩnh vực khác nhau như biến đổi khí hậu hay các quy định quản lý ngân hàng phức tạp. Ông Warsh luôn khẳng định rằng nhiệm vụ cốt lõi của ngân hàng trung ương là duy trì sự ổn định giá cả và tài chính.

Dưới thời ông, Fed có thể sẽ quay về nhiệm vụ cốt lõi này và cắt giảm các quy định rườm rà, giảm bớt sự can thiệp của Fed vào các hoạt động vi mô của ngân hàng thương mại. Điều này hoàn toàn “khớp lệnh” với chủ trương giảm thiểu quy định hành chính của Tổng thống Trump.

Đối với thế giới, quan điểm chính sách của ông Warsh có thể tạo ra những thách thức không nhỏ. Việc Fed thắt chặt kỷ luật tiền tệ và thu hẹp bảng cân đối kế toán sẽ đi kèm với việc đồng USD mạnh lên. Khi đồng USD lên giá, dòng vốn đầu tư toàn cầu sẽ có xu hướng bị hút ngược về Mỹ để tìm kiếm sự an toàn và lợi nhuận cao hơn.

Các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi sẽ chịu áp lực lớn nhất. Nhất là những quốc gia có nền tảng vĩ mô yếu, nợ nước ngoài nhiều, sẽ đối mặt với rủi ro thanh khoản nghiêm trọng.

Đồng thời, Ngân hàng Trung ương châu Âu hay Nhật Bản cũng sẽ đau đầu trong bài toán giữ giá đồng nội tệ của mình trước sức ép từ một đồng USD “cơ bắp” hơn dưới thời của ông Warsh.

Tựu trung lại, việc đề cử ông Kevin Warsh không chỉ là thay tướng, mà có thể còn báo hiệu sự chấm dứt của kỷ nguyên tiền rẻ. Đây có thể là một canh bạc lớn đầy rủi ro trong ngắn hạn, nhưng nếu thành công, nó sẽ thay đổi mạnh mẽ dòng tiền của nền kinh tế lớn nhất thế giới theo hướng thực chất hơn.