Đế chế Adani và cuộc kiến tạo hạ tầng quốc gia của Ấn Độ

Tỷ phú Gautam Adani sinh năm 1962 tại Ahmedabad, thủ phủ bang Gujarat, trong một gia đình kinh doanh quy mô khiêm tốn. Thay vì gắn đời mình với giảng đường danh giá, tuổi trẻ của ông trôi qua giữa những chuyến tàu chở hàng, những kho bãi bụi bặm.

Theo Economic Times, ông Adani rời trường học sớm, khi mới 16 tuổi (năm 1978) để bước vào thương trường bằng công việc môi giới kim cương tại Mumbai – trung tâm thương mại lớn nhất Ấn Độ. Chính tại đây, chàng trai trẻ đến từ Gujarat nhanh chóng thấm nhuần tư duy thị trường khắc nghiệt, nơi giá trị không nằm ở xuất thân mà ở khả năng nhìn ra cơ hội và chấp nhận rủi ro.

Cuối thập niên 1980, ông Gautam Adani quay về quê nhà Gujarat và thành lập công ty Adani Exports (tiền thân của Adani Group), ban đầu tập trung vào thương mại nông sản và hàng hóa. Nhưng bước ngoặt thực sự đến khi ông nhìn thấy tiềm năng của của vùng đất ven biển Gujarat.

Dù là một miền đất khô cằn, hạ tầng lạc hậu nhưng nơi đây lại kết nối trực tiếp với tuyến hàng hải quốc tế trên Ấn Độ Dương. Vì thế, ông Gautam Adani bắt đầu đầu tư vào các khu đất ven biển, khu công nghiệp, những vùng được xem là “ngoại vi” trong bản đồ phát triển của Ấn Độ lúc bấy giờ.

Giấc mơ địa ốc của Adani không dừng ở việc xây dựng hay cho thuê. Ông sớm nhận ra rằng: ai nắm đất gần cảng, người đó nắm chìa khóa logistics; ai kiểm soát hạ tầng, người đó kiểm soát dòng chảy của nền kinh tế. Từ những quyết định tưởng chừng nhỏ bé ấy, một tầm nhìn lớn dần hình thành – bất động sản không còn là điểm đến cuối cùng, mà là bệ phóng cho một đế chế hạ tầng mang tầm vóc quốc gia.

Năm 1998, Adani Group trúng thầu phát triển cảng Mundra, một khu vực hẻo lánh, cơ sở hạ tầng nghèo nàn, nhu cầu thương mại chưa rõ ràng. Nhưng với ông Adani, đây là mảnh ghép chiến lược hoàn hảo: cảng biển kết nối trực tiếp với quỹ đất mà ông đã kiểm soát suốt nhiều năm.

Không chỉ xây dựng kho bãi hay khu logistics, Adani biến Mundra thành một tổ hợp kinh tế hoàn chỉnh: cảng biển, khu công nghiệp, kho vận, nhà máy chế biến và dịch vụ hậu cần. Cảng Mundra nhanh chóng được phát triển thành cảng nước sâu quy mô lớn, rồi trở thành trung tâm logistics quan trọng bậc nhất miền Tây Ấn Độ.

Từ đây, ông Gautam Adani không chỉ sở hữu bất động sản, mà bắt đầu chi phối dòng chảy hàng hóa. Bằng cách kiểm soát đất đai gắn với hạ tầng trọng yếu, Adani Group từng bước xây dựng quyền lực không phải từ thị trường tiêu dùng, mà từ nền tảng sản xuất và lưu thông của quốc gia.

Từ Mundra, ông Adani mở rộng sang hàng loạt dự án cảng khác, hình thành Adani Ports and Special Economic Zone (APSEZ) – nhà vận hành cảng tư nhân lớn nhất Ấn Độ. Adani tiếp tục vươn vào các lĩnh vực hạ tầng trọng yếu: sân bay (Mumbai, Ahmedabad, Lucknow…), đường sắt và logistic nội địa, hệ thống truyền tải điện, khu kinh tế đặc biệt và hành lang công nghiệp.

Theo The Economic Times, khi Adani Group bắt đầu vươn khỏi biên giới bang Gujarat, giới quan sát nhanh chóng nhận ra rằng đây không chỉ là một tập đoàn đa ngành thông thường. Những gì ông Gautam Adani xây dựng dần định hình một mô hình riêng biệt, được mô tả bằng khái niệm “tư bản hạ tầng kiểu Ấn Độ”: nơi tăng trưởng không lấy tiêu dùng đại chúng làm trung tâm, mà dựa trên việc kiểm soát các nền tảng vật chất của nền kinh tế.

Ông Adani phát triển Adani Group dựa trên trụ cột là hạ tầng: cảng biển, sân bay, kho vận và mạng lưới truyền tải. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi vốn khổng lồ và thời gian hoàn vốn dài nhưng đổi lại là quyền kiểm soát dài hạn đối với dòng chảy của nền kinh tế.

Trong mô hình này, Adani Group không bán sản phẩm cuối cùng cho người tiêu dùng, mà đứng ở “hậu trường” của mọi hoạt động kinh tế: tàu cập cảng, hàng hóa lưu chuyển, điện được phân phối. Điều đó đưa tập đoàn vào vị thế khác biệt: một người vận hành cấu trúc, thay vì chỉ là một doanh nghiệp cạnh tranh trên thị trường.

Khi Adani Group vượt ra khỏi biên giới Ấn Độ, hành trình ấy không chỉ mang ý nghĩa mở rộng kinh doanh, mà còn là sự khẳng định một hình ảnh mới của quốc gia: Ấn Độ không còn là nền kinh tế đi sau, mà đang chủ động xuất khẩu sức mạnh hạ tầng và tham vọng địa chiến lược ra thế giới.

Tại Australia, Adani gây tiếng vang với dự án khai thác than Carmichael – một trong những dự án gây tranh cãi nhất thế giới vì tác động môi trường, nhưng đồng thời cũng cho thấy quy mô và khả năng triển khai quốc tế của tập đoàn. Ở Trung Đông, Adani mở rộng hoạt động cảng biển và logistics, kết nối trực tiếp với trục thương mại năng lượng toàn cầu. Tại Đông Nam Á, tập đoàn này từng bước thăm dò các cơ hội trong hạ tầng cảng, năng lượng và chuỗi cung ứng – những lĩnh vực được xem là “điểm nghẽn” của sự phát triển khu vực.

Trong cấu trúc quyền lực của Adani Group, gia tộc Adani không chỉ giữ vai trò biểu tượng, mà là hạt nhân điều phối chiến lược. Gautam Adani xây dựng một cơ chế quyền lực tập trung cao độ, nơi các quyết định then chốt về đầu tư, mở rộng và định hướng dài hạn đều quy tụ về một trung tâm – chính ông và cá thành viên của gia tộc Adani.

Gautam Adani được biết đến như một nhà lãnh đạo trái ngược với hình mẫu tỷ phú ồn ào thường thấy. Ông hiếm khi xuất hiện trên truyền thông, ít phát biểu trước công chúng và gần như tránh xa ánh đèn sân khấu quốc tế. Nhưng phía sau sự im lặng ấy là một phong cách điều hành mang tính kiểm soát tuyệt đối, kỷ luật cao và quyết đoán. Adani không phải là người truyền cảm hứng bằng ngôn từ, mà bằng tốc độ hành động và khả năng đọc được “địa tầng quyền lực” của môi trường chính trị – kinh tế Ấn Độ.

Quyền lực tập trung của Gautam Adani cũng thể hiện rõ trong việc chuẩn bị thế hệ kế nhiệm. Các con trai và người thân trong gia đình dần xuất hiện ở những vị trí chủ chốt: điều hành các mảng chiến lược như cảng biển, năng lượng, logistics và hạ tầng sân bay. Sự chuyển giao không diễn ra ồn ào, mà theo cách âm thầm, từng bước, như một tiến trình được thiết kế kỹ lưỡng để bảo đảm tính liên tục và ổn định của đế chế.

Điểm đáng chú ý là Gautam Adani không áp dụng mô hình “cha trao quyền toàn phần” ngay lập tức, mà kết hợp giữa giám sát chặt chẽ và trao quyền có kiểm soát. Thế hệ kế cận được đặt vào môi trường vận hành thực tế, chịu trách nhiệm trước các dự án có quy mô lớn, nhưng vẫn chịu ảnh hưởng trực tiếp của Gautam Adani.

Từ một gia đình kinh doanh nhỏ ở Gujarat đến việc kiểm soát những hạ tầng trọng yếu của nền kinh tế lớn thứ năm thế giới, hành trình của gia tộc Adani là minh chứng cho cách quyền lực kinh tế được kiến tạo trong kỷ nguyên mới của Ấn Độ. Họ không chỉ trở thành một dòng họ tỷ phú, mà còn là một “thiết chế” có sức ảnh hưởng lớn trong việc định hình tăng trưởng, hạ tầng và thậm chí là vị thế địa chiến lược của quốc gia.