Tăng trưởng hai con số và phép thử nền tảng cho nội lực doanh nghiệp Việt

Nhìn lại năm 2025, bức tranh kinh tế Việt Nam không chỉ rực rỡ bởi những con số tăng trưởng mà còn bởi nỗ lực vượt những cơn gió ngược của cộng đồng doanh nghiệp. Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025 đã ghi nhận một “kỷ lục mới” với khoảng 195.100 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng tới 24,1% so với năm trước.

Không chỉ có những “tân binh” gia nhập, thị trường còn chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của hơn 102.300 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tăng hơn 34% so với cùng kỳ. Sự bùng nổ này không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở quy mô vốn, khi tổng số vốn doanh nghiệp đăng ký bổ sung vào nền kinh tế đạt mức ấn tượng gần 6,4 triệu tỷ đồng, tăng vọt 77,8% so với năm 2024.

Cũng trong năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam lần đầu tiên cán mốc lịch sử 930,05 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 18,2% so với năm 2024. Kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước. Việt Nam chính thức lọt vào Top 15 cường quốc thương mại lớn nhất thế giới và giữ vững vị trí thứ 2 trong khu vực ASEAN. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu của khối doanh nghiệp nội địa năm 2025 ước tính tăng trưởng trên 20%, cao hơn so với mức tăng trưởng chung của toàn ngành và dần thu hẹp khoảng cách với khu vực FDI.

Các doanh nghiệp nội địa đóng vai trò gần như tuyệt đối trong việc đưa nông sản Việt ra thế giới khi kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt con số kỷ lục gần 70 tỷ USD, chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang các sản phẩm có thương hiệu và chế biến sâu, giúp giá trị gia tăng tăng từ 15-30%.

Đồng thời, doanh nghiệp Việt ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Số lượng doanh nghiệp nội địa trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn lớn như Samsung, Apple, Toyota tăng mạnh. Nhiều doanh nghiệp trong nước đã có thể sản xuất các linh kiện điện tử, cơ khí chính xác đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Mỹ và Nhật Bản.

Báo cáo Thủ tướng về tình hình doanh nghiệp năm 2025 và đề xuất giải pháp cho năm 2026 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, có tới 31,3% doanh nghiệp dự kiến mở rộng hoạt động trong 2 năm tới – con số tạo kỳ vọng lớn trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn nhiều bất định. VCCI đánh giá, niềm tin và động lực kinh doanh được bắt nguồn từ những cải cách thực chất đang được triển khai.

Chia sẻ với Mekong ASEAN, ông Nguyễn Như So, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dabaco Việt Nam cho biết, công ty đặt mục tiêu tổng doanh thu năm 2026 (bao gồm cả tiêu thụ nội bộ) đạt trên 29.311 tỷ đồng. Lợi nhuận trước thuế dự kiến đạt 1.261 tỷ đồng, và lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 1.117 tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với kế hoạch năm 2025.

Chiến lược dài hạn của Dabaco xoay quanh ba trụ cột then chốt: Tích hợp công nghệ trong sản xuất kinh doanh; tái cấu trúc mô hình tăng trưởng bền vững, dẫn dắt chuyển đổi ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) và chiếm lĩnh thị trường nội địa – tăng giá trị xuất khẩu – thu hút nguồn vốn quốc tế.

“Trong 5-10 năm tới, Dabaco không chỉ đặt mục tiêu trở thành doanh nghiệp lớn mà quan trọng hơn là doanh nghiệp khác biệt, có khả năng định hình lại ngành hàng. Dabaco không chỉ nuôi gia súc, gia cầm, sản xuất thức ăn chăn nuôi, chế biến thực phẩm, chúng tôi kiến tạo một chuỗi giá trị nông nghiệp thông minh, xanh và có khả năng cạnh tranh toàn cầu,” Chủ tịch Dabaco nêu.

Dabaco xác định rõ trách nhiệm trở thành cánh chim tiên phong của ngành nông nghiệp Việt Nam, như một sự hưởng ứng tinh thần từ Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Dabaco cũng sẵn sàng đồng hành với Chính phủ để hiện thực hóa khát vọng Việt Nam có những tập đoàn tư nhân lớn mạnh, mang thương hiệu quốc gia ra biển lớn, theo ông Nguyễn Như So.

Trong phần còn lại của bức tranh sáng màu nói trên, những áp lực cụ thể đã hiện rõ với cộng đồng doanh nghiệp. Trong năm 2025, có 227.160 doanh nghiệp rút lui, tăng 14,81% so với cùng kỳ, phần lớn là tạm ngừng kinh doanh ngắn hạn. Đáng chú ý, số doanh nghiệp giải thể trong năm 2025 tăng 66,06%, chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và có thời gian hoạt động dưới 5 năm.

Báo cáo Chỉ số Nhà quản trị Mua hàng (PMI) do S&P Global khảo sát tháng 12/2025 cho thấy đơn hàng xuất khẩu mới giảm trở lại sau 3 tháng tăng; chi phí đầu vào tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 6/2022, do tình trạng khan hiếm nguyên vật liệu và biến động tỷ giá bất lợi.

Mặc dù biên độ an toàn tài chính đang hẹp dần, các doanh nghiệp vẫn nỗ lực duy trì sản xuất, thể hiện rõ tâm thế vừa thận trọng vừa nỗ lực vượt khó của năm 2026. Hiện nay, các rủi ro từ chi phí vốn, rào cản pháp lý đến xung đột địa chính trị và biến đổi khí hậu đang tạo ra áp lực cộng hưởng lên toàn bộ chuỗi cung ứng và sức mua. Trong khi đó, sự phục hồi chậm của tiêu dùng và đầu tư cùng chi phí vận hành cao đang khiến môi trường kinh doanh trở nên khắc nghiệt hơn.

Sau một năm 2025 đầy biến động, doanh nghiệp sản xuất Việt bước vào năm 2026 không phải bằng tâm thế của một cuộc đua mở rộng dễ dàng, mà bằng một phép thử khắc nghiệt về nền tảng. Khi chính sách bắt đầu tập trung thổi sức cho những cánh buồm xanh và số, thì những con tàu cũ kỹ, thâm dụng và thiếu nội lực đang dần bị bỏ lại phía sau. Bản lĩnh doanh nghiệp không đo bằng quy mô nhà xưởng, mà bằng khả năng trụ vững và tương thích với một chu kỳ tăng trưởng mới – nơi dòng vốn đang được tái cơ cấu để tìm đến những nền tảng chất lượng hơn.

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội nhận định, bước sang năm 2026, câu chuyện tăng trưởng của kinh tế Việt Nam không chỉ là nhanh hay chậm, mà là tăng trưởng dựa trên nền tảng nào và liệu khu vực doanh nghiệp có đủ sức gánh vác vai trò trung tâm của nền kinh tế.

Thách thức cốt lõi của kinh tế Việt Nam không nằm ở mục tiêu tăng trưởng 10%, mà ở việc thực hiện đồng thời yêu cầu tăng trưởng cao và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế. Trong bối cảnh dư địa chính sách không còn dồi dào, đây không chỉ là bài toán của riêng năm 2026, mà mang tính bản lề cho cả giai đoạn tiếp theo.

Chính vì vậy, Nghị quyết 244/2025/QH15 Về Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026 không chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, mà còn xác định cải cách thể chế là trọng tâm, coi đây là điều kiện tiên quyết để giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Một điểm nhấn đặc biệt trong Nghị quyết 244, theo TS. Phan Đức Hiếu, là yêu cầu cải cách thủ tục hành chính với mức độ rất cao. Cải cách lần này không chỉ dừng ở mục tiêu “tạo thuận lợi cho sản xuất – kinh doanh” trước mắt, mà được đặt trong khuôn khổ hướng đến giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bước sang năm 2026, bức tranh kinh tế Việt Nam được dự báo sẽ có sự chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy quản lý lẫn vận hành doanh nghiệp. Trước hết, chính sách Nhà nước sẽ không còn đóng vai trò là “liều thuốc giảm đau” tạm thời như giai đoạn hậu đại dịch, mà chuyển hẳn sang một “khung kỷ luật” nghiêm khắc hơn. Việc siết chặt kỷ cương pháp luật không chỉ tạo lập môi trường kinh doanh công bằng mà còn đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, loại bỏ những đơn vị yếu kém chuyên “trì hoãn nghĩa vụ” để giữ lại những doanh nghiệp có sức khỏe tài chính thực thụ.

Cải cách thể chế năm 2026 sẽ tập trung vào “chất lượng” thay vì chạy theo “số lượng” doanh nghiệp thành lập mới. Bằng cách nâng cao tiêu chuẩn gia nhập thị trường và cắt giảm rào cản cho đổi mới sáng tạo, dòng vốn đầu tư sẽ được định hướng vào các “sếu đầu đàn” hoặc các mô hình công nghiệp hỗ trợ có giá trị gia tăng cao.

“Chúng ta đang bước vào giai đoạn mà sự sàng lọc diễn ra một cách tự nhiên nhưng rất quyết liệt. Chính sách năm 2026 không loại bỏ doanh nghiệp bằng mệnh lệnh hành chính, mà loại bỏ bằng các tiêu chuẩn của sự phát triển bền vững. Doanh nghiệp không thể ‘ăn đong’ niềm tin của thị trường bằng những giá trị cũ. Đây là lúc thể chế định hình lại cuộc chơi: Chỉ những nền tảng kinh doanh ‘thật’, có trách nhiệm và giàu năng lực thích ứng mới có thể đi tiếp,” TS. Phan Đức Hiếu phân tích.

Theo ông Phan Đức Hiếu, yếu tố then chốt để doanh nghiệp trụ vững chính là khả năng dự báo và tính chủ động. Khi các lộ trình về thuế carbon và quy chuẩn xanh đã được định hình rõ ràng, tư duy “đến đâu hay đến đó” sẽ khiến doanh nghiệp bị sốc nhiệt trước các quy định mới. Vì vậy, bản lĩnh của doanh nhân lúc này không chỉ nằm ở kỹ năng xoay sở tình thế, mà nằm ở năng lực dự báo và sự sẵn sàng thích ứng với các chuẩn mực pháp lý mới để làm chủ cuộc chơi.

Nhận định về triển vọng cho doanh nghiệp, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, năm 2026 được xem là thời điểm mở ra một giai đoạn mới đầy kỳ vọng. Để tạo “đòn bẩy” cho các doanh nghiệp có thể bứt phá, theo ông, Chính phủ cùng các Bộ, ngành và địa phương cần thay đổi tư duy từ quản lý hành chính sang đồng hành và phục vụ kiến tạo; tiếp tục ban hành các chính sách hỗ trợ, cải cách thể chế kinh tế, cải thiện môi trường kinh doanh, tăng cường số hóa nhằm giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Do gần 98% số doanh nghiệp Việt Nam là nhỏ và siêu nhỏ, các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế linh hoạt, dễ tiếp cận, tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực, chuyển đổi công nghệ, tiếp cận tín dụng và mở rộng thị trường. Đặc biệt, phải sớm nhận diện và giải quyết dứt điểm những chồng chéo của hệ thống pháp luật hiện hành nhằm củng cố niềm tin thị trường và tạo động lực để doanh nghiệp phục hồi và phát triển; duy trì những chương trình hành động để nuôi dưỡng doanh nghiệp, tạo “bệ đỡ” cho doanh nghiệp hoạt động, làm tiền đề hiện thực hóa mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW.

“Chúng ta đã có những nghị quyết đột phá, cơ chế đã mở, nhưng rõ ràng, để phát triển mạnh mẽ hay không trước tiên phụ thuộc lớn vào sự nỗ lực của bản thân các doanh nghiệp trong việc chuyển mình tái cấu trúc, đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, tận dụng hiệu quả các cơ hội do Nhà nước tạo ra,” Chủ tịch VCCI nêu.

Đồng thời, cần phải xây dựng riêng một chiến lược dài hạn, khai thác hiệu quả các nguồn lực nội tại, cải tiến mô hình kinh doanh và tiên phong đẩy mạnh sự đổi mới sáng tạo, tham gia các lĩnh vực mới, chuyển đổi số, xanh; từng bước làm chủ công nghệ lõi, nhằm tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Khi guồng quay tăng trưởng dần đi vào quỹ đạo thực chất, cuộc sàng lọc tự nhiên sẽ diễn ra. Ở đó, thước đo không chỉ là niềm tin của doanh nghiệp, mà hệ thống chính sách là bộ lọc quyết định: Nó sẽ nuôi dưỡng những giá trị bền vững và thẳng tay loại bỏ những nền tảng chỉ mang tính thời điểm.

Khi mỗi doanh nghiệp là một pháo đài kinh tế vững chắc, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ không còn là áp lực, mà trở thành kết quả tất yếu của một quá trình nỗ lực không ngừng nghỉ. Hình ảnh những công xưởng sáng đèn xuyên Tết, những lô hàng nông sản xanh xuất phát ngay đầu năm mới 2026 chính là lời khẳng định cho năng lực gánh vác trọng trách này.