(Bài 1) TS Nguyễn Hữu Huân: VIFC-HCMC có thể trở thành cửa ngõ tài chính của Đông Nam Á lục địa

Trung tâm tài chính quốc tế được kỳ vọng sẽ mở ra “cánh cửa” mới kết nối Việt Nam với dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, khi mức độ tự do hóa dòng vốn và tốc độ giao dịch tăng lên, áp lực lên quản lý tỷ giá, thanh khoản ngoại tệ cũng sẽ lớn hơn đòi hỏi những giải pháp để kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.

Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với TS.Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC) xoay quanh chủ đề này.

Trung tâm tài chính quốc tế (TTTCQT) được kỳ vọng là “cánh cửa” kết nối tài chính Việt Nam với dòng vốn toàn cầu. Thưa ông, đâu là những ưu thế vượt trội mang tính cạnh tranh để trung tâm này hiện thực hóa mục tiêu trên?

TS.Nguyễn Hữu Huân: Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP HCM được kỳ vọng là “cánh cửa” kết nối tài chính Việt Nam với dòng vốn toàn cầu, nhưng để hiện thực hóa vai trò này thì bản thân trung tâm phải có những lợi thế cạnh tranh đủ mạnh và đủ khác biệt so với các trung tâm tài chính trong khu vực. Theo tôi, có thể nhìn thấy ít nhất ba nhóm ưu thế mang tính cấu trúc của VIFC-HCMC.

Thứ nhất, ưu thế lớn nhất nằm ở thiết kế thể chế đặc thù. VIFC-HCMC không chỉ là một khu tài chính thông thường mà được định hướng như một không gian thể chế thử nghiệm (sandbox) ở cấp trung tâm tài chính.

Điều này cho phép triển khai các mô hình tài chính mới như tài sản số, token hóa, stablecoin, fintech, hay các cấu trúc vốn và sản phẩm phái sinh quốc tế mà khung pháp lý hiện hành trong nước chưa bao quát đầy đủ. Cơ chế quản lý linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo giám sát và an toàn hệ thống sẽ tạo ra môi trường thuận lợi để các định chế tài chính toàn cầu tham gia, thử nghiệm và mở rộng hoạt động. Đây chính là nền tảng quan trọng để trung tâm trở thành điểm đến của dòng vốn quốc tế.

Thứ hai, VIFC-HCMC theo đuổi mô hình tài chính lai thế hệ mới, kết nối giữa hệ thống tài chính truyền thống và tài chính số. Trong bối cảnh tài chính toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang số hóa và token hóa tài sản, một trung tâm tài chính có khả năng liên thông giữa ngân hàng quốc tế, fintech, thị trường vốn và hạ tầng blockchain sẽ có lợi thế rất lớn.

Trung tâm không chỉ phục vụ dòng vốn fiat truyền thống mà còn có thể trở thành điểm giao của các dòng vốn mới như tài sản số, stablecoin hay quỹ đầu tư công nghệ. Chính khả năng kết nối hai “thế giới tài chính” này sẽ giúp Việt Nam tiếp cận sâu hơn với dòng vốn toàn cầu trong giai đoạn tới.

Thứ ba, VIFC-HCMC được thiết kế gắn chặt với nền kinh tế thực và các ngành tăng trưởng của Việt Nam. Thay vì phát triển dàn trải, trung tâm định hướng hình thành các cụm tài chính chuyên biệt như tài chính hàng không, tài chính hàng hải, tài chính chuỗi cung ứng, tài chính xanh hay fintech.

Điều này giúp dòng vốn quốc tế đi trực tiếp vào các lĩnh vực mà Việt Nam có nhu cầu vốn lớn và có lợi thế phát triển, qua đó vừa thu hút đầu tư nước ngoài vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong nước. Đây là cách tiếp cận rất khác so với nhiều trung tâm tài chính chỉ tập trung vào dịch vụ tài chính thuần túy.

Bên cạnh đó, trung tâm được xây dựng theo các chuẩn mực của các IFC toàn cầu về tự do hóa dòng vốn có kiểm soát, bảo vệ nhà đầu tư, cơ chế giải quyết tranh chấp độc lập và hạ tầng tài chính số hiện đại. Khi kết hợp với vị thế của Việt Nam là một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và có nhu cầu vốn rất lớn cho hạ tầng và công nghiệp, VIFC-HCMC có điều kiện để trở thành điểm trung chuyển vốn của khu vực Đông Nam Á lục địa.

Tóm lại, ưu thế cạnh tranh của Trung tâm Tài chính Quốc tế TP HCM không nằm ở quy mô hiện tại mà nằm ở mô hình và thiết kế thể chế mang tính thế hệ mới: thể chế sandbox, tài chính lai truyền thống – số, thị trường vốn quốc tế số hóa và gắn chặt với kinh tế thực. Chính những yếu tố này tạo nền tảng để trung tâm có thể thực sự trở thành “cánh cửa” kết nối Việt Nam với dòng vốn toàn cầu trong giai đoạn phát triển tới.

Trong bối cảnh các định chế tài chính tại Singapore, Hong Kong hay London đã rất hoàn thiện, mô hình TTTCQT của Việt Nam được định vị như thế nào để tạo ra sự khác biệt và thu hút các nhà đầu tư?

TS.Nguyễn Hữu Huân: Trong bối cảnh các trung tâm tài chính quốc tế hàng đầu như Singapore, Hong Kong hay London đã phát triển rất hoàn thiện, Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM không định vị mình là một phiên bản thu nhỏ hay đối thủ trực tiếp của các mô hình này, mà là một trung tâm tài chính thế hệ mới, có cấu trúc khác biệt và bổ trợ cho hệ sinh thái tài chính toàn cầu hiện hữu. Sự khác biệt của VIFC-HCMC nằm ở việc kết hợp giữa thể chế linh hoạt, công nghệ tài chính hiện đại và các lợi thế kinh tế thực của Việt Nam và khu vực.

Trước hết, VIFC-HCMC được thiết kế như một không gian thể chế đặc thù ở cấp trung tâm tài chính, cho phép thử nghiệm các mô hình tài chính mới mà khung pháp lý truyền thống chưa bao quát đầy đủ, như tài sản số, token hóa, stablecoin hay các cấu trúc vốn quốc tế linh hoạt.

Nếu nhiều trung tâm tài chính lớn đang điều chỉnh dần để thích ứng với tài chính số, thì Việt Nam có cơ hội đi tắt bằng cách xây dựng ngay từ đầu một trung tâm tài chính lai, kết nối giữa tài chính truyền thống và tài chính số. Chính khả năng liên thông hai “thế giới tài chính” – fiat và số – là một lợi thế cấu trúc giúp trung tâm trở nên hấp dẫn đối với các định chế tài chính đang tìm kiếm không gian thử nghiệm và mở rộng mô hình kinh doanh thế hệ mới.

Thứ hai, VIFC-HCMC được định vị là trung tâm tài chính của một nền kinh tế tăng trưởng nhanh và đang công nghiệp hóa sâu. Khác với Singapore hay London chủ yếu đóng vai trò trung gian vốn và quản lý tài sản toàn cầu, trung tâm tài chính Việt Nam hướng đến việc kết nối trực tiếp dòng vốn quốc tế với các ngành kinh tế thực có nhu cầu vốn lớn như hạ tầng, công nghiệp, logistics, năng lượng và chuyển đổi xanh. Điều này tạo ra câu chuyện đầu tư dài hạn và hấp dẫn đối với nhà đầu tư quốc tế, bởi họ không chỉ tham gia thị trường tài chính mà còn tham gia vào quỹ đạo tăng trưởng của một nền kinh tế mới nổi quy mô lớn.

Một điểm khác biệt quan trọng nữa là chiến lược lựa chọn các thị trường ngách mà Việt Nam có lợi thế rõ rệt, đặc biệt là tài chính hàng hải và tài chính hàng không. TP HCM và vùng kinh tế phía Nam đang sở hữu cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, nằm trong nhóm cảng container có khả năng tiếp nhận tàu lớn hàng đầu thế giới.

Lịch sử phát triển cho thấy phần lớn các trung tâm tài chính quốc tế lớn đều hình thành gắn với các cảng biển và thương mại toàn cầu, từ London, New York đến Singapore hay Hong Kong, bởi nhu cầu tài trợ thương mại, bảo hiểm hàng hải và tài chính logistics.

Với vai trò là trung tâm sản xuất và xuất khẩu lớn của khu vực, TP HCM có nền tảng tự nhiên để phát triển trung tâm tài chính hàng hải phục vụ vận tải, logistics và thương mại quốc tế của toàn vùng Mekong.

Tương tự, tài chính hàng không là một thị trường ngách có tiềm năng rất lớn khi châu Á – Thái Bình Dương là động lực tăng trưởng chính của ngành hàng không toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới và Việt Nam nằm trong nhóm thị trường tăng trưởng nhanh nhất.

Nhu cầu vốn cho mua, thuê, bảo dưỡng máy bay, hạ tầng sân bay và dịch vụ hàng không là cực kỳ lớn. Khi gắn với hệ sinh thái sân bay Long Thành và vùng kinh tế phía Nam, TP HCM có điều kiện hình thành một trung tâm tài chính hàng không với đầy đủ chuỗi giá trị từ leasing, bảo hiểm, tái bảo hiểm đến quỹ đầu tư và cấu trúc vốn chuyên ngành. Đây là lĩnh vực mà nhiều trung tâm tài chính khu vực chưa khai thác sâu tại Đông Nam Á lục địa.

Bên cạnh việc lựa chọn đúng các thị trường ngách, VIFC-HCMC còn được định vị là cửa ngõ tài chính của Đông Nam Á lục địa. Nếu Singapore là trung tâm tài chính của ASEAN biển và Hong Kong là cửa ngõ vào Trung Quốc, thì TP HCM có thể trở thành điểm kết nối vốn cho Việt Nam, Campuchia, Lào và các hành lang kinh tế tiểu vùng Mekong – khu vực tăng trưởng nhanh nhưng hạ tầng tài chính quốc tế còn hạn chế. Điều này mở ra không gian thị trường mới cho các định chế tài chính toàn cầu khi tham gia VIFC-HCMC.

Một lợi thế nữa là trung tâm được xây dựng theo hướng “fintech-first”, với hạ tầng số, thanh toán xuyên biên giới, eKYC và giám sát dòng tiền thời gian thực ngay từ đầu. Nhờ đó, VIFC-HCMC có thể vận hành theo mô hình tài chính số hóa cao, chi phí thấp và tốc độ giao dịch nhanh, khắc phục những hạn chế của các cấu trúc tài chính truyền thống hình thành từ nhiều thập kỷ trước.

Nhìn chung, trong khi Singapore, Hong Kong hay London là các trung tâm tài chính đã trưởng thành, VIFC-HCMC được định vị là trung tâm tài chính của nền kinh tế mới nổi, thế hệ mới và tích hợp số – nơi dòng vốn toàn cầu gặp nhu cầu tăng trưởng thực của khu vực.

Sự khác biệt của trung tâm nằm ở ba trụ cột: thể chế linh hoạt mang tính sandbox, mô hình tài chính lai truyền thống – số, và chiến lược phát triển các thị trường ngách gắn với lợi thế của Việt Nam như tài chính hàng hải và tài chính hàng không. Chính cách tiếp cận này sẽ giúp Trung tâm Tài chính Quốc tế TP HCM tạo bản sắc riêng và thu hút nhà đầu tư quốc tế trong giai đoạn tới.

*Còn tiếp