Chuyên gia đánh giá ra sao về mục tiêu tăng trưởng thấp kỷ lục của Trung Quốc?

Trong chương trình Bloomberg Live Q&A, các chuyên gia đã phân tích sâu thông điệp kinh tế mà Trung Quốc phát đi tại sự kiện chính trị quan trọng nhất năm về tăng trưởng kinh tế. Tham gia thảo luận có chuyên gia Rebecca Chun Wilkins (Singapore), James Mega (Bắc Kinh) và Josh Seiel (Singapore).

Điểm đáng chú ý nhất của cuộc trao đổi là việc Trung Quốc đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trong khoảng 4,5%–5%, mức thấp nhất kể từ năm 1991.

Theo các chuyên gia, con số này phản ánh cách tiếp cận thận trọng của Bắc Kinh trong bối cảnh nền kinh tế đang đối mặt với nhiều thách thức như thị trường bất động sản suy yếu kéo dài, nguy cơ giảm phát và sự phụ thuộc ngày càng lớn vào thặng dư thương mại.

Chú trọng ổn định thay vì thay đổi mạnh mẽ

Theo chuyên gia Rebecca Chun Wilkins, thông điệp xuyên suốt của Bắc Kinh là duy trì ổn định thay vì theo đuổi những thay đổi chính sách mạnh mẽ.

“Điều đáng chú ý hơn cả là thông điệp về sự ổn định: Trung Quốc không tung ra các gói kích thích lớn hay thay đổi chính sách mang tính bước ngoặt, mà tập trung giữ nền kinh tế đi theo hướng ổn định giữa bối cảnh địa chính trị và kinh tế trong nước đầy biến động”, bà Wilkins nhận định.

Việc đặt mục tiêu tăng trưởng thấp hơn được xem là cách giúp chính quyền địa phương có thêm dư địa điều hành, tránh áp lực phải đưa ra các biện pháp ngắn hạn chỉ để đạt được chỉ tiêu tăng trưởng.

Theo bà Wilkins, điều này còn phản ánh một chiến lược dài hạn nhằm tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững hơn và dựa nhiều hơn vào tiêu dùng trong nước, trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng và các rủi ro từ chính sách thuế quan của Mỹ.

Trong khi đó, ông James Mega, chuyên gia phân tích kinh tế đến từ Bắc Kinh, cho rằng chính sách tài khóa của Trung Quốc vẫn đang được duy trì ở mức thận trọng, tương tự năm ngoái.

“Chính phủ Trung Quốc khẳng định vẫn còn dư địa để hành động nếu tình hình xấu đi. Nếu kinh tế toàn cầu suy thoái hoặc xảy ra những cú sốc địa chính trị lớn, họ hoàn toàn có thể tăng vay nợ và tung ra các biện pháp kích thích trong vòng vài tháng”, ông Mega nói.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng tăng trưởng nguồn thu thuế đang yếu, cho thấy nền kinh tế có thể đối mặt với một năm nhiều khó khăn.

Theo ông Mega, các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ những vấn đề cần giải quyết, nhưng vẫn tỏ ra thận trọng. “Họ dường như đang hy vọng nền kinh tế có thể tự vượt qua một phần khó khăn theo thời gian, thay vì đưa ra những quyết định chính sách quá lớn ngay lập tức”, ông nhận định.

Gián tiếp thừa nhận áp lực kinh tế

Theo các chuyên gia, động thái này cũng là sự thừa nhận gián tiếp của chính phủ về áp lực kinh tế đối với người dân.

Trong các thảo luận chính sách, nhiều quan chức đề cập đến nhu cầu thúc đẩy giá cả tăng trở lại để chống giảm phát cũng như những thách thức trong việc cải thiện thu nhập.

Tuy nhiên, giải quyết giảm phát không phải nhiệm vụ dễ dàng. Theo các chuyên gia, tình trạng dư thừa công suất trong nhiều ngành sản xuất đang buộc doanh nghiệp phải cắt giảm sản lượng, điều có thể kéo theo việc giảm lương hoặc thu hẹp việc làm.

“Không có ‘cây đũa thần’ chính sách nào có thể giải quyết ngay lập tức vấn đề này”, ông Mega cho biết.

Trả lời cho câu hỏi liệu Trung Quốc có thể xuất hiện thâm hụt thương mại trong tương lai, hoặc chuyển thành một nền kinh tế chủ yếu dựa vào dịch vụ không, ông Mega khẳng định nền kinh tế Trung Quốc được thiết kế xoay quanh sản xuất công nghiệp.

Với nguồn vốn dồi dào và năng lực xuất khẩu công nghệ cao ngày càng lớn, khả năng xuất hiện thâm hụt thương mại là rất thấp. Về kinh tế dịch vụ, đây là nền kinh tế có sự hoạch định mạnh từ nhà nước, và chính phủ vẫn muốn sản xuất công nghiệp tiếp tục là động lực chính cho tăng trưởng.

Vậy, mục tiêu tăng trưởng GDP 4,5%–5% phản ánh sự chậm lại mang tính cấu trúc của nền kinh tế, hay một sự điều chỉnh chính sách có chủ ý?

Theo chuyên gia Josh Seiel, nền kinh tế Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều “cơn gió ngược” từ bên ngoài. Dù cuộc chiến thuế quan với Mỹ hiện đã hạ nhiệt, căng thẳng thương mại với châu Âu vẫn đang gia tăng.

Tại thị trường trong nước, Trung Quốc cũng đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi. Nền kinh tế vốn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu và đầu tư hạ tầng đang dần chuyển sang mô hình dựa nhiều hơn vào tiêu dùng nội địa.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này vẫn đang diễn ra và không hề dễ dàng. Lãnh đạo Trung Quốc cũng thừa nhận họ đang gặp nhiều khó khăn trong giai đoạn chuyển tiếp.

Khi quy mô nền kinh tế đã trở nên quá lớn, việc duy trì mức tăng trưởng GDP cao như trước đây, từng đạt 7% hay 8%, trở nên khó khăn hơn nhiều. Khi nền kinh tế đã đạt đến quy mô khổng lồ, tốc độ tăng trưởng tự nhiên sẽ chậm lại.

Chính vì vậy, chuyên gia Josh cho rằng Bắc Kinh đã có sự điều chỉnh chính sách một cách thận trọng hơn để tạo thêm dư địa điều hành. Mục tiêu tăng trưởng khoảng 4,5% – 5% được đưa ra dựa trên những điều kiện thực tế của nền kinh tế và điều này giúp chính quyền trung ương và các địa phương có thêm thời gian và không gian trong việc thực thi chính sách.

“Chính phủ thừa nhận người dân đang gặp khó khăn, nhưng cho đến nay vẫn chưa có những chính sách mới thực sự mạnh mẽ để thay đổi tình hình. Có thể nếu nền kinh tế chạm đáy chu kỳ và tình hình toàn cầu ổn định hơn, mọi thứ sẽ tự cải thiện phần nào trong năm nay”, ông James Mega nhận định.

Hàm ý đằng sau con số tăng trưởng thấp

Theo quan điểm của chuyên gia Rebecca, sự kiện công bố lần này có thể bị coi là “không nhiều thay đổi”, nhưng điều đó thực chất là chủ ý. Việc không có những điều chỉnh lớn không có nghĩa là Bắc Kinh thiếu đi sự tính toán. Ngược lại, Trung Quốc đang thực hiện những bước đi rất chính xác để duy trì đà vận hành.

“Điều này bao gồm cả việc duy trì quan hệ ổn định với các đối tác thương mại – những quốc gia vẫn đang nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc và góp phần giữ cho nền kinh tế tiếp tục vận hành. Bối cảnh địa chính trị hiện nay khiến Bắc Kinh coi trọng hơn sự ổn định kinh tế và thúc đẩy việc tái cấu trúc nền kinh tế trong dài hạn”, bà khẳng định.

Hiện, Trung Quốc đã công bố kế hoạch phát triển 5 năm mới, trong đó xác định các lĩnh vực chiến lược mà nước này muốn dẫn đầu. Trước đây, Trung Quốc tập trung mạnh vào xe điện, robot công nghiệp và chuỗi cung ứng đất hiếm. Kết quả là hiện nay nước này đã thống trị sản xuất pin và tấm pin mặt trời trên toàn cầu.

Trong kế hoạch mới, Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh việc duy trì lợi thế cạnh tranh trong lĩnh vực đất hiếm – một điểm nóng trong cạnh tranh công nghệ với phương Tây. Nước này cũng đặt trọng tâm vào nhiều công nghệ mới như chip tiên tiến, robot, pin năng lượng và giao diện não, máy tính, với mục tiêu tiếp tục gia tăng khoảng cách với phần còn lại của thế giới.