Đưa kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng mới

Thủ tướng phát biểu kết luận Hội nghị về tình hình phát triển kinh tế bạc trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam. Ảnh: VGP.

Sáng 11/3, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị về tình hình phát triển “kinh tế bạc” trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam.

Người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà là nguồn lực quý báu

Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, hội nghị đã thống nhất nhận thức: Người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà là nguồn lực quý báu cho phát triển đất nước. Người cao tuổi cần được nhìn nhận và phát huy cả ở phía cung và phía cầu của nền kinh tế, qua đó thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội và thể hiện tính nhân văn sâu sắc.

Phân tích xu hướng phát triển “kinh tế bạc” trên thế giới, Thủ tướng cho biết kinh nghiệm quốc tế cho thấy ba nhóm giải pháp chính để ứng phó với già hóa dân số gồm:

Thứ nhất, cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi thông qua hệ thống chăm sóc dài hạn, phát triển lão khoa chuyên sâu và mở rộng mô hình chăm sóc tại cộng đồng.

Thứ hai, điều chỉnh linh hoạt tuổi nghỉ hưu. Tại Liên minh châu Âu độ tuổi nghỉ hưu phổ biến ở mức 65 – 67 tuổi, Đức là 67 tuổi, Nhật Bản khuyến khích người lao động làm việc đến 70 tuổi, còn Hàn Quốc đang xây dựng lộ trình nghỉ hưu đến 68 tuổi.

Thứ ba, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào thị trường “kinh tế bạc”, bao gồm công nghệ hỗ trợ người cao tuổi, nhà ở thích ứng, dịch vụ nghỉ dưỡng và các loại hình dịch vụ phù hợp khác.

Thủ tướng khẳng định, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm chăm lo, phát huy vai trò của người cao tuổi, qua đó tạo nền tảng chính trị và pháp lý cho phát triển “kinh tế bạc” tại Việt Nam.

Nhiều chủ trương, chính sách đã được ban hành, như Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân; Chiến lược quốc gia về người cao tuổi; các chỉ thị của Thủ tướng về thích ứng với già hóa dân số. Chính sách gần đây nhất là Nghị quyết số 36 của Chính phủ với các giải pháp thúc đẩy dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao, tạo nền tảng cho phát triển “kinh tế bạc” trong thời gian tới.

Hai yếu tố nền tảng về tư duy, nhận thức cho phát triển “kinh tế bạc”

Trên cơ sở các chủ trương, chính sách đã ban hành, Thủ tướng cho biết Việt Nam từng bước hình thành hai nền tảng quan trọng về tư duy và nhận thức trong phát triển “kinh tế bạc”.

Thứ nhất, già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn mở ra động lực, cơ hội và nguồn lực mới cho phát triển. Người cao tuổi được xem là “kho tàng tri thức”, tích lũy nhiều kinh nghiệm trong quản lý, sản xuất, sáng tạo và gìn giữ các giá trị truyền thống của đất nước.

Thứ hai, nguồn lực người cao tuổi là tài sản quý của dân tộc, giữ vai trò quan trọng trong gia đình và xã hội. Đây không chỉ là lực lượng góp phần truyền thụ kinh nghiệm, giá trị và tri thức cho thế hệ sau, mà còn tạo động lực, cảm hứng cho sự phát triển của đất nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định: “Người cao tuổi Việt Nam vẫn thực sự là chỗ dựa vững chắc, giữ cho nước nhà ổn định, hòa bình để phát triển bền vững và tiến cùng thời đại”.

Thực trạng và những kết quả bước đầu của “kinh tế bạc” tại Việt Nam

Thủ tướng cho biết, nhận thức về “kinh tế bạc” tại Việt Nam ngày càng được quan tâm và nâng cao. Việc chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ y tế hay an sinh xã hội mà còn là lĩnh vực kinh tế có tiềm năng. Kinh tế bạc không chỉ liên quan đến người cao tuổi mà còn gắn với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và con người của đất nước.

Việt Nam đã từng bước hình thành khung chính sách thích ứng với già hóa dân số. Tuổi nghỉ hưu được điều chỉnh theo Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020/NĐ-CP nhằm duy trì lực lượng lao động, trong đó nam giới nghỉ hưu ở tuổi 62 vào năm 2028 và nữ giới ở tuổi 60 vào năm 2035.

Một số mô hình hỗ trợ cộng đồng như câu lạc bộ liên thế hệ cũng đã được triển khai, góp phần chăm sóc đời sống, tăng cường giao lưu xã hội và hỗ trợ sinh kế cho người cao tuổi.

Thủ tướng khẳng định, người cao tuổi vừa là chủ thể, vừa là trung tâm và là người thụ hưởng thành quả của phát triển “kinh tế bạc”. Cùng với đó là sự thay đổi trong tư duy, từ coi người cao tuổi là lực lượng nghỉ hưu sang nguồn lực có thể tiếp tục đóng góp cho xã hội, từ đối tượng thụ hưởng sang động lực mới cho phát triển.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng chỉ rõ nhiều hạn chế cần khắc phục. Hiện nay, Việt Nam chưa có khung chính sách đồng bộ cho phát triển kinh tế bạc; cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa và hợp tác công – tư còn hạn chế.

Hệ thống chăm sóc dài hạn còn yếu, chất lượng dịch vụ chưa cao, trong khi vai trò của người cao tuổi trong lao động, tiêu dùng và đổi mới sáng tạo chưa được phát huy đầy đủ. Một số mô hình hỗ trợ cộng đồng, như câu lạc bộ liên thế hệ, hiệu quả triển khai chưa đồng đều.

Từ thực tiễn đó, Thủ tướng cho rằng cần nhìn nhận già hóa dân số không chỉ là thách thức an sinh mà còn là không gian phát triển mới. Các chính sách phải bảo đảm tính khả thi, gắn với mô hình cụ thể và kết quả đo lường được; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường phối hợp giữa các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái “kinh tế bạc” trong thời gian tới.

Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Thanh Bình phát biểu. Ảnh: VGP.

5 trọng tâm hành động và 3 trụ cột phát triển “kinh tế bạc”

Định hướng phát triển “kinh tế bạc” thời gian tới, Thủ tướng nhấn mạnh cần thống nhất tư duy phát triển. Phát triển “kinh tế bạc” gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, trên nền tảng phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội.

Thủ tướng xác định 5 trọng tâm hành động để phát triển “kinh tế bạc”. Thứ nhất, nâng cao nhận thức và đổi mới tư duy nhằm thích ứng với già hóa dân số.

Thứ hai, phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, xây dựng các mô hình như “Làng Hạnh phúc”, “Hội quán cao niên”, “Câu lạc bộ người cao tuổi”.

Thứ ba, khuyến khích doanh nghiệp phát triển các dịch vụ dành cho người cao tuổi như du lịch dưỡng sinh, nhà ở thân thiện, công nghệ y tế, bảo hiểm hưu trí, chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc chủ động và phát huy vai trò của người cao tuổi.

Thứ tư, phát huy vai trò của người cao tuổi trong đời sống xã hội, nhất là trong giáo dục truyền thống, tư vấn và phát triển kinh tế gia đình.

Thứ năm, tăng cường vai trò của Hội Người cao tuổi Việt Nam trong đại diện quyền lợi, tham gia xây dựng chính sách và kết nối nguồn lực.

Đồng thời, Thủ tướng cũng yêu cầu chú trọng “3 trụ cột” trong phát triển “kinh tế bạc” gồm:

Người cao tuổi là trung tâm, là chủ thể, vừa là nguồn lực cung (với vai trò là một nguồn lao động giá trị, từng trải, giàu kinh nghiệm), vừa là động lực cầu (với vai trò là một lực lượng tiêu dùng quan trọng, có khả năng chi tiêu cao, nhất là cho sức khỏe, du lịch, học tập).

Doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi.

Nhà nước là “kiến trúc sư thể chế”, cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.

Hoàn thiện thể chế và huy động nguồn lực phát triển “kinh tế bạc”

Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Thủ tướng đặt vấn đề: Làm thế nào để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng, chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội bứt phá của dân tộc? Theo Thủ tướng, đây là bài toán chiến lược về tư duy và hành động trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương tập trung triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, trong đó chú trọng một số nội dung trọng tâm sau:

Thứ nhất, tập trung xây dựng, hoàn thiện thể chế phát triển “kinh tế bạc” theo hướng toàn diện và liên ngành. Trong đó, sớm hình thành khung chính sách tổng thể, đưa nội dung này vào chiến lược, kế hoạch phát triển của quốc gia, ngành và địa phương; có cơ chế khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, công nghệ hỗ trợ, nhà ở và dịch vụ tài chính.

Thủ tướng giao Bộ Y tế chủ trì hoàn thiện Chiến lược quốc gia về thích ứng với già hóa dân số gắn với phát triển “kinh tế bạc”; khẩn trương xây dựng Luật Người cao tuổi (sửa đổi) trình Quốc hội trong năm 2027; đồng thời xây dựng cơ chế thí điểm các mô hình cơ sở y tế phức hợp, chăm sóc người cao tuổi và “Làng Hạnh phúc”.

Bộ Tài chính được giao trình Thủ tướng ban hành Chiến lược “kinh tế bạc” đến năm 2045 trong quý 2/2026.

Bộ Ngoại giao xây dựng đề án tăng cường hợp tác quốc tế về người cao tuổi và chuẩn bị tổ chức hội nghị bên lề APEC 2027 với chủ đề “Kinh tế bạc trong xu thế toàn cầu hóa”.

Thứ hai, chú trọng xây dựng hạ tầng chiến lược phục vụ phát triển “kinh tế bạc”. Bộ Công Thương được giao nghiên cứu, xây dựng các mô hình hệ sinh thái “kinh tế bạc” phù hợp với nhu cầu người cao tuổi, kết hợp công nghệ, sản xuất và dịch vụ.

Bộ Khoa học và Công nghệ định hướng Quỹ Đổi mới sáng tạo quốc gia tham gia hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho người cao tuổi.

Thủ tướng khẳng định: Người cao tuổi vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là trung tâm, là người thụ hưởng thành quả của phát triển “kinh tế bạc”. Ảnh: VGP.

Thứ ba, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển “kinh tế bạc”. Ngân sách Nhà nước đóng vai trò vốn mồi, tập trung cho các lĩnh vực nền tảng như y tế cơ sở, chăm sóc ban đầu, chăm sóc dài hạn và hạ tầng số; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác công – tư và phát triển các công cụ tài chính cho người cao tuổi.

Thứ tư, hoàn thiện mô hình quản trị “kinh tế bạc”, bảo đảm phân công nhiệm vụ theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Bộ Nội vụ được giao hướng dẫn kiện toàn tổ chức Hội Người cao tuổi ở cơ sở; Bộ Công an xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người cao tuổi.

Thứ năm, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực phục vụ chăm sóc và hỗ trợ người cao tuổi, chuẩn hóa đội ngũ chăm sóc và tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ sở dịch vụ.

Thứ sáu, đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức xã hội, tôn vinh các phong trào và gương người cao tuổi tiêu biểu, tạo sự lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Thủ tướng đề nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên tăng cường tuyên truyền, vận động xã hội tham gia chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi.

Thứ bảy, Thủ tướng đề nghị các địa phương rà soát, ban hành cơ chế, chính sách phù hợp để thúc đẩy phát triển “kinh tế bạc”, nhân rộng các mô hình hiệu quả. Các địa phương ưu tiên bố trí nguồn lực ngân sách, huy động xã hội hóa để phát triển hạ tầng, dịch vụ phục vụ người cao tuổi; khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Cùng với đó, đẩy mạnh phong trào “học tập suốt đời”, phát huy vai trò người cao tuổi trong cộng đồng, vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; bảo đảm thực hiện đầy đủ các chính sách đối với người cao tuổi; sớm phê duyệt Đề án phát triển câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau theo Quyết định 1648/QĐ-TTg ngày 1/8/2025.

Thứ tám, Thủ tướng đồng ý các kiến nghị của Hội Người cao tuổi Việt Nam; đề nghị Hội chủ trì tổ chức Diễn đàn Kinh tế bạc năm 2026 và chủ động tham mưu Ban Bí thư tổng kết Chỉ thị số 59/CT-TW ngày 27/9/1995 về chăm sóc người cao tuổi, làm cơ sở xây dựng chủ trương mới về công tác người cao tuổi, hoàn thành trong năm 2026.

Thủ tướng giao các Bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với Hội Người cao tuổi Việt Nam triển khai các chương trình, đề án phát triển “kinh tế bạc”, khẩn trương báo cáo, đề xuất Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong tháng 3/2026.

Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh, già hóa dân số là xu thế tất yếu của quá trình phát triển. Vấn đề đặt ra không phải né tránh mà phải chủ động thích ứng nhằm xây dựng hệ sinh thái “kinh tế bạc” bao trùm, bền vững, trở thành động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Thủ tướng tin tưởng người cao tuổi Việt Nam sẽ tiếp tục nêu gương, tích cực tham gia đóng góp cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới với phương châm: “Tuổi cao gương sáng – Già hóa khỏe mạnh – Điểm tựa con cháu – Phát triển non sông – Trí tuệ thâm sâu – Đi đầu kiến quốc”.

Nhân dịp này, thay mặt Chính phủ Thủ tướng trân trọng cảm ơn các quốc gia, đối tác và tổ chức quốc tế đã đồng hành, hỗ trợ Việt Nam. Thủ tướng mong muốn tiếp tục tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm trong thích ứng với già hóa dân số và phát triển “kinh tế bạc”.