Hơn 1 triệu tỷ đồng đầu tư công và bài toán giải ngân năm 2026

Quy mô vốn kỷ lục, giải ngân khởi động chậm

Kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được xác định ở mức 1.008.322,6 tỷ đồng – mức cao nhất từ trước tới nay và tăng khoảng 93 nghìn tỷ đồng so với năm 2025. Quy mô này được xây dựng trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu của chu kỳ kế hoạch 2026 – 2030 và mục tiêu tăng trưởng GDP đặt ở mức 10%, qua đó cho thấy dư địa tài khóa được mở rộng đáng kể để hỗ trợ tăng trưởng.

Báo cáo vĩ mô tháng 1/2026 của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho biết, trong tổng mức kế hoạch trên, khoảng 972,5 nghìn tỷ đồng đã được phân bổ chi tiết ngay từ đầu năm, tương đương trên 96% kế hoạch. Tỷ lệ phân bổ cao ngay trong tháng đầu năm phản ánh sự chủ động hơn ở khâu giao vốn và chuẩn bị dự án, tạo nền tảng để tiến độ triển khai có thể được đẩy nhanh nếu các thủ tục đầu tư được hoàn tất đúng kế hoạch.

Trong cơ cấu vốn năm nay, Hà Nội và TP HCM tiếp tục giữ vai trò đầu tàu về quy mô và tác động lan tỏa. Theo số liệu Bộ Tài chính,TP HCM nằm trong nhóm địa phương có tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân cả nước trong tháng đầu năm.

Với tỷ trọng vốn đầu tư công lớn và nhiều dự án hạ tầng trọng điểm đang triển khai, tiến độ giải ngân tại hai trung tâm kinh tế này có ảnh hưởng đáng kể tới tổng mức thực hiện chung của cả nước. Nếu Hà Nội vàTP HCM duy trì được nhịp độ giải ngân ổn định ngay từ quý I và II, áp lực dồn vốn vào cuối năm ở cấp quốc gia sẽ giảm đáng kể.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân thực tế vẫn ở mức thấp so với kế hoạch năm. VDSC ghi nhận, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) tháng 1 đạt khoảng 43,1 nghìn tỷ đồng, tăng 19,3% so với cùng kỳ nhưng chỉ tương đương 4,8% kế hoạch năm.

Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) cũng xác nhận mức 4,8% và cho rằng chi đầu tư thường tăng chậm trong giai đoạn đầu năm do các đơn vị hoàn thiện thủ tục. Tương tự, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN) đánh giá, mức độ tác động ở trạng thái “trung lập” khi tiến độ mới đạt dưới 5% kế hoạch .

Số liệu Bộ Tài chính cho thấy giá trị giải ngân tháng 1 đạt 19.132,8 tỷ đồng, tương đương 2% kế hoạch Thủ tướng giao. Với quy mô kế hoạch trên 1 triệu tỷ đồng, mỗi 1% tương đương hơn 10.000 tỷ đồng. Như vậy, để đạt 100% kế hoạch, bình quân mỗi tháng còn lại cần giải ngân khoảng 86.000 – 90.000 tỷ đồng, cao gấp nhiều lần mức thực hiện trong tháng đầu năm.

Điều này đồng nghĩa, vai trò của các địa phương có quy mô vốn lớn, đặc biệt là Hà Nội vàTP HCM, sẽ mang tính quyết định trong việc duy trì nhịp độ giải ngân chung.

Về tác động sản xuất, VDSC cho biết chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 1 tăng 21,54% so với cùng kỳ; ngành chế biến chế tạo tăng 23,6%. Dù mức tăng chịu ảnh hưởng từ nền thấp năm trước, sự cải thiện ở nhóm kim loại và vật liệu xây dựng cho thấy kỳ vọng về đầu tư hạ tầng đang hỗ trợ sản xuất. Tuy nhiên, nếu tiến độ giải ngân không được cải thiện sớm, hiệu ứng lan tỏa này có thể suy giảm khi doanh nghiệp điều chỉnh sản lượng theo dòng tiền thực tế.

Theo các công ty chứng khoán, nhìn tổng thể, quy mô vốn và tiến độ phân bổ năm 2026 tạo dư địa tài khóa lớn hơn các năm trước, song khoảng cách giữa kế hoạch và thực hiện ngay trong tháng đầu năm đặt ra yêu cầu điều phối tiến độ theo quý, tránh tình trạng phụ thuộc quá nhiều vào tăng tốc cuối năm.

Giữ nhịp giải ngân để tránh cú sốc cuối năm

Với khối lượng vốn còn lại trên 950 nghìn tỷ đồng sau tháng 1, các chuyên gia phân tích kinh tế – tài chính cho rằng, cấu trúc thời gian giải ngân trở thành yếu tố quyết định. Nếu tiến độ trong quý I và II chỉ đạt khoảng 15 – 20% kế hoạch, khối lượng phải thực hiện trong hai quý cuối năm sẽ vượt 600 – 700 nghìn tỷ đồng, tạo áp lực lớn lên hệ thống thi công và cung ứng.

Trong cấu trúc đó, vai trò của Hà Nội vàTP HCM mang tính then chốt. Đây là hai địa phương có quy mô kinh tế và tỷ trọng đầu tư công lớn nhất cả nước, đồng thời tập trung nhiều dự án hạ tầng giao thông, đô thị và chỉnh trang quy mô lớn.

Khi tiến độ giải ngân tại hai địa bàn này tăng tốc, giá trị thanh toán lớn sẽ được đưa vào lưu thông sớm hơn, qua đó tác động trực tiếp tới doanh nghiệp xây dựng, vật liệu, bất động sản khu công nghiệp và hệ thống ngân hàng. Ngược lại, nếu các dự án trọng điểm tại hai trung tâm này chậm tiến độ, tổng mức giải ngân toàn quốc có thể bị ảnh hưởng đáng kể do tỷ trọng vốn tập trung cao.

Áp lực thứ nhất là chi phí đầu vào. Khi nhiều dự án tăng tốc đồng thời, nhu cầu thép, xi măng và vật liệu xây dựng có thể tăng mạnh trong thời gian ngắn. Điều này dễ dẫn tới biến động giá, ảnh hưởng biên lợi nhuận ngành xây dựng và làm tăng tổng mức đầu tư thực tế. Trong bối cảnh sản xuất công nghiệp đã phục hồi mạnh đầu năm , cú hích cầu đột ngột có thể làm chu kỳ giá trở nên nhạy cảm hơn.

Áp lực thứ hai liên quan đến thanh khoản hệ thống. Mỗi 10% kế hoạch giải ngân tương đương hơn 100 nghìn tỷ đồng được bơm ra nền kinh tế. Nếu dòng tiền này tập trung trong vài tháng cuối năm, thanh khoản liên ngân hàng và lãi suất ngắn hạn có thể biến động theo chu kỳ giải ngân thay vì theo định hướng điều hành ổn định.

Áp lực thứ ba là cán cân thương mại. Tháng 1/2026, nhập khẩu tăng 49,2% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng xuất khẩu 29,7%, khiến cán cân thương mại thâm hụt 1,7 tỷ USD theo ghi nhận của VDSC. Khi giải ngân tăng tốc, nhu cầu nhập khẩu máy móc và thiết bị cho các dự án hạ tầng có thể tiếp tục gia tăng, tạo áp lực ngắn hạn lên cán cân thương mại.

Ngược lại, nếu tiến độ được điều tiết đều theo quý, ví dụ mỗi quý giải ngân khoảng 25% kế hoạch, tương đương 250 nghìn tỷ đồng – tác động lan tỏa sẽ ổn định hơn. Doanh nghiệp có thể chủ động kế hoạch sản xuất, hạn chế biến động giá đột biến và giảm rủi ro dồn tích cuối năm. Khi đó, đầu tư công không chỉ đóng vai trò kích thích ngắn hạn mà còn củng cố niềm tin thị trường và hỗ trợ tăng trưởng bền vững.

Các báo cáo công ty chứng khoán đều cho thấy, quy mô vốn năm 2026 mở ra dư địa tài khóa lớn chưa từng có, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cấu trúc giải ngân. Với nền kế hoạch vượt 1 triệu tỷ đồng, mỗi tháng chậm tiến độ làm gia tăng áp lực cho các tháng sau. Do đó, trọng tâm điều hành năm 2026 không chỉ là phân bổ vốn đầy đủ, mà là duy trì nhịp độ giải ngân ổn định theo quý, bảo đảm chất lượng chi tiêu và hạn chế rủi ro vĩ mô phát sinh từ sự mất cân đối về thời gian.