Khu thương mại tự do Cơ hội mới cho Việt Nam trong cuộc đua thu hút đầu tư

Mekong ASEAN: Thưa ông, sau gần 30 năm hiện diện tại Việt Nam, DEEP C đã chuyển mình như thế nào từ một nhà phát triển hạ tầng khu công nghiệp thành đối tác đồng hành cùng hệ sinh thái công nghiệp? Đâu là những đóng góp và thành tựu nổi bật nhất của DEEP C đối với sự phát triển kinh tế của Hải Phòng mà ông tâm đắc nhất?

Ông Koen Soenens: Khi DEEP C được thành lập cách đây gần 30 năm, vai trò của một nhà phát triển khu công nghiệp như chúng tôi khá đơn giản: cung cấp quỹ đất, hạ tầng và các dịch vụ tiện ích, sau đó thu hút nhà đầu tư.

Tuy nhiên, ngày nay điều đó không còn đủ nữa. Các nhà sản xuất ngày càng tìm kiếm những đối tác có thể hỗ trợ họ thích ứng với chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phức tạp, các yêu cầu về chuyển đổi năng lượng, phát triển nguồn nhân lực, thủ tục pháp lý và các mục tiêu phát triển bền vững dài hạn. Vì vậy, DEEP C đã chuyển mình từ một đơn vị cung cấp hạ tầng trở thành đơn vị kiến tạo hệ sinh thái.

Chúng tôi không chỉ đầu tư vào đất công nghiệp mà còn đầu tư vào các điều kiện giúp khách thuê phát triển thành công. Những yếu tố đó bao gồm hệ thống tiện ích ổn định, các giải pháp năng lượng tái tạo, xử lý nước thải, kết nối logistics, các sáng kiến cộng sinh công nghiệp cũng như sự phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục.

Điều khiến tôi đặc biệt tự hào là DEEP C đã phát triển song hành cùng Hải Phòng.

Khi DEEP C đặt chân đến Hải Phòng vào năm 1997, thành phố này chủ yếu được biết đến như một đô thị cảng biển. Ngày nay, Hải Phòng đã trở thành một trong những trung tâm công nghiệp và sản xuất năng động nhất Việt Nam, quy tụ nhiều doanh nghiệp hàng đầu thế giới trong các lĩnh vực điện tử, ô tô, logistics, năng lượng và sản xuất công nghệ cao. Trong số hơn 180 khách hàng đang hoạt động tại DEEP C có nhiều tập đoàn uy tín và dẫn đầu ngành như Bridgestone, USI, Pegatron, Flat, LG Innotek, POSCO và nhiều doanh nghiệp khác.

Nếu phải lựa chọn một thành tựu nổi bật nhất, tôi sẽ không nhắc đến một dự án cụ thể hay một con số vốn đầu tư mà đó chính là niềm tin được xây dựng trong suốt nhiều thập kỷ.

Nhiều nhà đầu tư như Shinetsu, Flat… đã tiếp tục mở rộng và thực hiện thêm các dự án mới tại DEEP C sau khoản đầu tư đầu tiên. Đây có lẽ là minh chứng rõ nét nhất cho những gì chúng tôi đã làm được. Điều đó cho thấy các doanh nghiệp không chỉ tìm thấy hạ tầng phù hợp mà còn tìm thấy một môi trường ổn định, hỗ trợ cho sự tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Trong bối cảnh các điểm đến đầu tư trên thế giới ngày càng cạnh tranh bằng khả năng chống chịu và tính ổn định thay vì chỉ dựa vào chi phí thấp, việc góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với Hải Phòng và Việt Nam là điều mà chúng tôi có quyền tự hào.

Mekong ASEAN: Hải Phòng – nơi đặt đại bản doanh của DEEP C đang nghiên cứu thí điểm mô hình Khu Thương mại tự do (FTZ), FTZ được kỳ vọng mở ra động lực tăng trưởng mới cho thành phố.

Từ góc độ nhà đầu tư quốc tế, ông đánh giá như thế nào về triển vọng của mô hình này? Theo ông, đâu là những yếu tố then chốt để các FTZ của Việt Nam có thể cạnh tranh hiệu quả với các mô hình trong khu vực?

Ông Koen Soenens: Tôi cho rằng việc thảo luận về mô hình Khu Thương mại tự do (Free Trade Zone – FTZ) vào thời điểm hiện nay là hết sức cần thiết.

Các chuỗi cung ứng toàn cầu đang trải qua quá trình tái cấu trúc sâu rộng. Doanh nghiệp ngày càng tìm kiếm sự đa dạng hóa, khả năng chống chịu và hiệu quả vận hành cao hơn. Trong bối cảnh đó, các FTZ có thể trở thành công cụ quan trọng để thu hút đầu tư, thúc đẩy thương mại và giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, một FTZ thành công không chỉ được xây dựng dựa trên các ưu đãi thuế. Nếu nhìn vào những mô hình thành công tại châu Á và Trung Đông, sức mạnh thực sự của họ nằm ở ba yếu tố chính.

Thứ nhất là sự đơn giản trong các quy định và thủ tục. Nhà đầu tư đánh giá cao tính minh bạch, khả năng dự đoán và tốc độ xử lý thủ tục hơn là các ưu đãi đơn thuần. Việc hoàn tất các quy trình nhanh chóng và rõ ràng thường có tác động lớn hơn tới quyết định đầu tư so với những lợi ích tài chính.

Thứ hai là khả năng kết nối. Một FTZ cần được liên kết liền mạch với cảng biển, sân bay, các hành lang logistics và các trung tâm sản xuất công nghiệp. Hải Phòng và các khu công nghiệp như DEEP C đang sở hữu lợi thế đáng kể nhờ cảng nước sâu Lạch Huyện, hệ thống cao tốc kết nối thuận lợi và vị trí trung tâm trong hệ sinh thái sản xuất của khu vực phía Bắc.

Thứ ba là năng lực quản trị và đổi mới thể chế. FTZ nên được xem như nơi thí điểm các cải cách mới trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước. Nhà đầu tư luôn bị thu hút bởi những môi trường có quy trình vận hành hiệu quả, số hóa và thân thiện với hoạt động kinh doanh.

Theo tôi, Việt Nam không nên sao chép nguyên mẫu các mô hình như Singapore, Thâm Quyến hay Jebel Ali. Thay vào đó, Việt Nam cần xây dựng một mô hình FTZ phù hợp với những lợi thế riêng của mình, bao gồm nền tảng sản xuất vững mạnh, vị trí địa chiến lược thuận lợi, mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng lớn và vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mekong ASEAN: Trong tương lai, theo ông, các Khu Thương mại tự do có thể trở thành đối thủ cạnh tranh của các khu công nghiệp như DEEP C hay không? Các FTZ có thể mang lại cơ hội hay thách thức nào với các khu công nghiệp nói chung và đối với DEEP C nói riêng?

Ông Koen Soenens: Theo tôi, Khu Thương mại tự do (FTZ) và khu công nghiệp không phải là hai mô hình cạnh tranh với nhau. Ngược lại, tôi tin rằng chúng có tính bổ trợ lẫn nhau.

FTZ tạo ra môi trường thuận lợi cho hoạt động thương mại, logistics và kinh doanh quốc tế. Trong khi đó, các khu công nghiệp cung cấp không gian vật chất để triển khai các hoạt động sản xuất và công nghiệp.

Những hệ sinh thái công nghiệp thành công nhất trên thế giới đều tích hợp đồng thời cả hai yếu tố này. Đối với DEEP C, sự phát triển của các FTZ mở ra nhiều cơ hội đáng kể.

Ngày càng có nhiều tập đoàn đa quốc gia muốn tích hợp sản xuất, logistics, phân phối và quản lý chuỗi cung ứng khu vực vào cùng một hệ sinh thái. FTZ có thể giúp nâng cao sức hấp dẫn của các khu công nghiệp bằng cách tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại quốc tế và giảm các chi phí phát sinh trong quá trình vận hành.

Tuy nhiên, FTZ cũng sẽ kéo theo những kỳ vọng cao hơn từ phía nhà đầu tư. Họ sẽ mong muốn các thủ tục hành chính được xử lý nhanh hơn, mức độ số hóa cao hơn, hiệu quả logistics tốt hơn và chất lượng dịch vụ ngày càng được nâng cao. Điều này đòi hỏi các nhà phát triển khu công nghiệp phải liên tục đổi mới để duy trì năng lực cạnh tranh.

Từ góc độ của DEEP C, đây là thách thức hoàn toàn phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn của chúng tôi. Chúng tôi luôn tin rằng năng lực cạnh tranh không chỉ được xây dựng từ hạ tầng mà còn từ quá trình cải tiến liên tục và tạo ra giá trị gia tăng cho khách hàng.

Chính nhờ định hướng đó, DEEP C gần đây đã thu hút thành công khoản đầu tư trị giá nhiều tỷ USD từ LG Innotek, tập đoàn hàng đầu Hàn Quốc trong lĩnh vực bán dẫn và công nghệ cao.

Xét cho cùng, nếu việc phát triển FTZ giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn hơn đối với dòng vốn đầu tư toàn cầu, cả các khu công nghiệp lẫn nền kinh tế nói chung đều sẽ được hưởng lợi. Sự cạnh tranh thực sự không nằm giữa FTZ và các khu công nghiệp, mà là giữa các quốc gia đang nỗ lực thu hút thế hệ đầu tư toàn cầu tiếp theo.

Mekong ASEAN: Từ góc nhìn của một nhà đầu tư quốc tế, ông đánh giá như thế nào về vai trò của báo chí, truyền thông trong việc kết nối thông tin, phản ánh chính sách và quảng bá môi trường đầu tư của Việt Nam? Trong giai đoạn phát triển mới, DEEP C kỳ vọng sự đồng hành của báo chí ra sao để góp phần xây dựng môi trường thông tin minh bạch, chính xác, qua đó nâng cao niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam?

Ông Koen Soenens: Theo tôi, hiện vai trò của báo chí, truyền thông thường chưa được đánh giá đúng mức trong các cuộc thảo luận về thu hút đầu tư.

Khi đánh giá một thị trường mới, nhà đầu tư không chỉ nghiên cứu hệ thống pháp luật hay các số liệu tài chính. Họ còn muốn hiểu câu chuyện rộng lớn hơn về một quốc gia, bao gồm tầm nhìn phát triển, năng lực quản trị, định hướng kinh tế và sự ổn định xã hội. Đối với nhiều lãnh đạo doanh nghiệp quốc tế, báo chí thường là một trong những kênh đầu tiên giúp họ tiếp cận và tìm hiểu về Việt Nam.

Theo đó, báo chí thực hiện ba chức năng quan trọng.

Thứ nhất, cung cấp thông tin: Nhà đầu tư cần được tiếp cận các thông tin chính xác, kịp thời và khách quan.

Thứ hai, giải thích và phân tích: Các cải cách kinh tế, dự án hạ tầng hay thay đổi chính sách thường có tính chuyên môn cao và phức tạp. Báo chí chất lượng giúp cộng đồng quốc tế không chỉ hiểu điều gì đang diễn ra mà còn hiểu vì sao những thay đổi đó lại quan trọng.

Thứ ba, xây dựng niềm tin: Niềm tin là một trong những yếu tố giá trị nhất trong hoạt động đầu tư. Báo chí đáng tin cậy góp phần thúc đẩy tính minh bạch, từ đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Thông qua sự phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà hoạch định chính sách và các cơ quan truyền thông, chúng ta có thể xây dựng một hệ sinh thái thông tin phản ánh chính xác các cơ hội của Việt Nam, đồng thời thẳng thắn nhìn nhận những thách thức và giải pháp. Cách tiếp cận cân bằng đó sẽ mang lại lợi ích cho tất cả các bên: nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và toàn xã hội.

Cuối cùng, tôi muốn chia sẻ một vài suy nghĩ cá nhân với Tạp chí Mekong ASEAN và độc giả của tạp chí: Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển.

Việt Nam không còn cạnh tranh chủ yếu bằng chi phí thấp. Thay vào đó, đất nước đang ngày càng cạnh tranh bằng độ tin cậy, khả năng kết nối, tính bền vững và năng lực tham gia vào những chuỗi cung ứng tiên tiến nhất thế giới.

Dù chúng ta đang thảo luận về khu công nghiệp, khu thương mại tự do, hạ tầng hay xúc tiến đầu tư, mục tiêu cuối cùng vẫn là tạo dựng một môi trường để doanh nghiệp có thể yên tâm đầu tư và phát triển lâu dài.

DEEP C tự hào đã đồng hành cùng hành trình công nghiệp hóa của Việt Nam trong gần 30 năm qua và chúng tôi luôn lạc quan về chặng đường phía trước của đất nước. Cơ hội đang mở ra rất lớn, với điều kiện chúng ta tiếp tục kết hợp hiệu quả giữa tầm nhìn chiến lược và năng lực triển khai thực tiễn.

Mekong ASEAN: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông.