Kinh tế Việt Nam Xây lá chắn nội lực giữ nhịp tăng trưởng giữa biến động

Theo số liệu công bố của Cục Hải quan ngày 18/3, trong nửa đầu tháng 3 (từ ngày 1-15/3), tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 20,3 tỷ USD, tăng 13,2% so với cùng kỳ 2025. Trong đó, có 4 nhóm hàng xuất khẩu đạt kim ngạch 1 tỷ USD trở lên gồm: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng; hàng dệt may.

Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/3, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 96,8 tỷ USD, tăng 17,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Đặc biệt, có 3 nhóm hàng đạt kim ngạch 10 tỷ USD trở lên gồm: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (23,3 tỷ USD); điện thoại các loại và linh kiện (14,2 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng (11,6 tỷ USD).

Đối với hoạt động nhập khẩu, nửa đầu tháng 3 đạt 20,9 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ 2025. Trong kỳ có 2 nhóm hàng đạt kim ngạch tỷ USD là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng.

Tính chung, từ đầu năm đến ngày 15/3, tổng kim ngạch nhập khẩu cả nước đạt 100,3 tỷ USD, tăng mạnh 24,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/3, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu cả nước đạt 197,1 tỷ USD, cán cân thương mại thâm hụt 3,5 tỷ USD.

Trước bối cảnh thế giới nhiều biến động do xung đột tại Trung Đông, Chính phủ đã sớm đưa ra các chỉ đạo nhằm chủ động ứng phó và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu. Tại Công điện số 23/CĐ-TTg ngày 16/3/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương thực hiện nhất quán mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Một trong những trọng tâm là kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, các Bộ, ngành cần tăng cường thu hút đầu tư, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và lưu thông hàng hóa, đồng thời rà soát và đẩy nhanh tiến độ các dự án phục vụ sản xuất và xuất khẩu. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị nội dung làm việc với phía Hoa Kỳ để thúc đẩy ký kết hiệp định thuế đối ứng theo hướng cân bằng, công bằng cũng được đặt ra.

Trong vai trò cơ quan điều phối thương mại, Bộ Công Thương đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Trao đổi với Mekong ASEAN, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, Việt Nam có hơn 86.000 doanh nghiệp đang hoạt động trực tiếp liên quan đến xuất nhập khẩu, nên chịu tác động từ biến động của kinh tế toàn cầu là rất lớn. Rủi ro lớn nhất là gián đoạn về chuỗi cung ứng, kéo theo đó là chi phí gia tăng ngay từ những hoạt động về vận tải hay bảo hiểm hoặc những chi phí về logistics cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Theo đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị cả chiến lược ngắn hạn và dài hạn để ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp cần rà soát hợp đồng, tính toán phương án chia sẻ chi phí với đối tác, đảm bảo dòng tiền và duy trì quan hệ kinh doanh.

Về dài hạn, cần xây dựng các kịch bản dự phòng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường duy nhất và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguồn nguyên liệu, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro từ biến động chuỗi cung ứng cũng như các rào cản thương mại. Việt Nam cũng cần đẩy nhanh các dự án điện khí LNG và năng lượng tái tạo để đảm bảo sản xuất không bị gián đoạn. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường khoa học công nghệ, chuyển đổi số… nhằm cắt giảm thủ tục hành chính để giảm thời gian thông quan bù đắp cho thời gian vận chuyển bị kéo dài.

Đặc biệt, theo TS. Lê Duy Bình, phát triển thị trường trong nước không chỉ là giải pháp trước mắt, mà còn là chiến lược dài hạn để bảo đảm tăng trưởng bền vững. Trong đó, để thị trường nội địa thực sự trở thành đòn bẩy tăng trưởng, cần những chính sách đồng bộ, dài hạn. Trọng tâm trước hết là nâng cao thu nhập khả dụng và củng cố niềm tin tiêu dùng, thúc đẩy tăng trưởng của tổng cầu.

Ngoài ra, tín dụng cần tiếp tục hỗ trợ đúng trọng tâm cho sản xuất kinh doanh, xuất khẩu, công nghiệp chế biến chế tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa và các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị tăng thêm cao, hấp thụ vốn tốt, từ đó góp phần hỗ trợ tăng trưởng.

“Những biến động từ xung đột địa chính trị trên thế giới một lần nữa cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng một thị trường nội địa vững mạnh. Khi sức mua trong nước được khơi thông và hàng hóa Việt chiếm lĩnh tốt thị trường, nền kinh tế sẽ có thêm “lá chắn” trước những cú sốc bên ngoài,” TS Lê Duy Bình phân tích.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam. Ảnh: NVCC.

Ổn định giá cả, giữ nhịp sản xuất, kinh doanh

PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) nhận định, năm 2026 Việt Nam kiên định mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, nhưng muốn tăng trưởng cao thì không thể để chi phí đầu vào tăng quá mạnh làm bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp, co hẹp sức mua và kéo tụt động lực đầu tư.

Do đó theo chuyên gia này, giải pháp tài chính trong bối cảnh nhiều biến động không chỉ là “chống tăng giá”, mà còn phải “giữ nhịp sản xuất”. “Trong điều hành kinh tế vĩ mô, nguy hiểm nhất không phải là một cú tăng giá đơn lẻ, mà là để cú tăng ấy ăn sâu vào kỳ vọng và trở thành mặt bằng giá mới của nền kinh tế,” PGS.TS Ngô Trí Long chia sẻ với Mekong ASEAN.

Phân tích từ góc độ cả hàng hoá, vị chuyên gia này cho rằng giảm thuế nhập khẩu xăng dầu cần được triển khai nhanh, nhưng phải đi cùng cơ chế giám sát để bảo đảm phần giảm thuế thật sự chuyển hóa thành tăng nguồn cung và giảm áp lực giá, chứ không chỉ dừng lại ở khâu trung gian.

Bên cạnh đó, cần xây dựng nguyên tắc công khai hơn về việc sử dụng Quỹ bình ổn, đồng thời có thể xem xét giãn thời điểm điều chỉnh một số giá, phí do Nhà nước quản lý nếu trùng với chu kỳ xăng dầu tăng mạnh, tránh cộng hưởng nhiều đợt tăng giá vào cùng một thời điểm. Cách làm này không phải để “nén giá” một cách hành chính, mà để dàn nhịp điều chỉnh, giảm cú sốc tâm lý đối với thị trường.

Ngoài ra, cũng cần có cơ chế tín dụng lưu động ngắn hạn cho các ngành chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu và logistics như vận tải, thủy sản, chế biến xuất khẩu, kho lạnh. Khi chi phí vốn tăng cùng lúc với chi phí năng lượng, nguy cơ đứt dòng tiền của doanh nghiệp sẽ lớn hơn nhiều so với mức tăng giá đầu vào đơn thuần.

PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính).

Trong dài hạn, cần đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng, sử dụng hiệu quả nhiên liệu trong nước, đa dạng hóa nguồn cung và củng cố các công cụ dự trữ là giải pháp căn cơ để tăng sức chống chịu của nền kinh tế.

Song song đó, PGS. TS Ngô Trí Long nhấn mạnh, thị trường nội địa còn dư địa rất lớn để khai thác. Việc xác định thị trường nội địa với hơn 100 triệu dân là thị trường mục tiêu trở thành một chiến lược phát triển bền vững đối với các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu; kích cầu tiêu dùng, tăng cường sức mua của người dân và doanh nghiệp được coi là giải pháp kinh tế vĩ mô trọng tâm để thúc đẩy tổng cầu.