Nền kinh tế bắt đầu 'ngấm đòn' từ xung đột Trung Đông

Xung đột tại Trung Đông đẩy giá nhiên liệu tăng cao, gây đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng.

Nền kinh tế Việt Nam khởi đầu năm 2026 với hai tháng đầu tăng trưởng rất tích cực nhưng biến cố bất ngờ ập đến vào cuối tháng 2 khi Mỹ và Israel bất ngờ tấn công Iran vào ngày 28/2.

Biến cố này tương tự như khi Nga và Ukraine xảy ra xung đột ngày 24/2/2022 hay như khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thuế đối ứng ngày 2/4/2025. Điểm chung của tất cả các sự kiện này là đều làm đảo lộn các dự báo vĩ mô tích cực trước đó.

Tăng trưởng GDP có thể cao hơn nếu không có xung đột

Trong hai tháng đầu năm 2026, nền kinh tế có nhiều tín hiệu tích cực, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 2 tháng tăng 10% so với cùng kỳ (cùng kỳ tăng 7,5%); sản xuất nông nghiệp phát triển ổn định; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 8%.

Khi đó, tăng trưởng kinh tế quý I được dự báo sẽ đạt 8% – 8,3% được dẫn dắt bởi khu vực sản xuất và mở rộng bởi đầu tư công.

Bởi trong hai tháng đầu năm, khu vực sản xuất tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt nhờ nhu cầu xuất khẩu cải thiện, với chỉ số sản xuất công nghiệp  (IIP) tăng 10,4% so với cùng kỳ. Giải ngân đầu tư công và dòng vốn FDI đều duy trì đà tăng tích cực, góp phần củng cố nền tảng tăng trưởng của nền kinh tế. 

Tuy nhiên, kết quả tăng trưởng quý I/2026 thực tế chỉ đạt 7,83%, thấp hơn các dự báo trước đó và cách xa mục tiêu 9,1% đặt ra tại Nghị quyết 01/2026. Trong đó, tăng trưởng GDP quý I phải đạt 9,1%; quý II là 10,2%; quý III cũng 10,2% và quý IV là 10,4% cả năm nền kinh tế có thể tăng trưởng 10%.

Nền kinh tế bắt đầu ‘ngấm đòn’ của xung đột Trung Đông

Nhìn sâu vào nền kinh tế, trong bối cảnh tình hình xung đột càng trở nên phức tạp, mức tăng trưởng 7,83% đã là rất tích cực khi cao hơn 5 năm gần nhất. Tuy nhiên, thách thức còn ở phía sau bởi nền kinh tế thường có độ trễ.

Thông thường, các nhà sản xuất đã nhập khẩu nguyên vật liệu từ đầu năm. Do đó, dù xung đột Trung Đông khiến chi phí gia tăng và sức mua tại các thị trường xuất khẩu của Việt Nam giảm thì tác động cũng phải thể hiện trong quý III trở đi, TS Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi với chúng tôi.

Hiện tại, hầu hết ngành xuất khẩu đã có đơn hàng đến tháng 7, tháng 8. Trong 3 tháng đầu năm, Việt Nam nhập siêu tới 3,64 tỷ USD cũng là do các nhà nhập khẩu tranh thủ nhập nguyên liệu để tránh tăng giá.

“Tác động thường phải có độ trễ, kể cả với tiêu dùng, khi giá xăng dầu tăng cao sẽ tác động tiêu cực đến các ngành khác, nhưng sẽ phản ánh vào kết quả tăng trưởng cả năm 2026 chứ không thể hiện ngay quý đầu năm”, ông Việt nhấn mạnh.

Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý I/2026 ước tăng 9%, cao nhất của quý I kể từ năm 2020 đến nay. Tuy nhiên, PMI tháng 3 đã sụt giảm từ 53,4 xuống còn 51,2 điểm cho thấy tốc độ tăng trưởng của đơn hàng, sản lượng đều chậm lại. Trong khi đó, tốc độ tăng chi phí đầu vào của ngành sản xuất tháng 3 lại lên mức cao nhất 15 năm báo hiệu giai đoạn khó khăn trước mắt.

Ở thị trường trong nước, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 bất ngờ tăng 1,23% so với tháng trước do giá xăng dầu trong nước tăng cao theo giá nhiên liệu thế giới, cùng với giá vật liệu xây dựng tăng do chi phí nguyên liệu đầu vào và vận chuyển gia tăng.

So với tháng 12/2025, CPI tháng 3 tăng 2,44% và tăng 4,65% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng CPI cao nhất của tháng 3 so với cùng kỳ năm trước trong 5 năm qua.

Đáng chú ý, chỉ số giá tiêu dùng nhóm giao thông tháng 3 tăng phi mã 12,85% (tác động làm CPI chung tăng 1,28 điểm %), chủ yếu do giá xăng dầu tăng mạnh.

Chi phí xăng dầu tăng còn khiến người dân lo ngại, thắt chặt chi tiêu. Từ đó, nhóm văn hóa, giải trí và du lịch ghi nhận giảm 0,05% và nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,59% (tác động làm CPI chung giảm 0,21 điểm %).

Điều này cho thấy nền kinh tế tiêu dùng đang bắt đầu “ngấm đòn” từ cú sốc xăng dầu, khi chi phí dành cho đi lại, giao thông của người dân tăng cao còn các chi phí không thiết yếu bị cắt giảm.

Tâm lý lo ngại về triển vọng kinh tế và chuyển sang phòng thủ cũng bộc lộ rõ hơn ở chỉ số tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, trong tháng 3, chỉ số này ước đạt 638.600 tỷ đồng, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm trước. 

Tuy nhiên, doanh thu tăng trưởng không đến từ các nguồn thu bền vững như doanh thu nhóm du khách quốc tế mà lại đến từ việc xăng, dầu tăng 23,3% so với cùng kỳ năm trước. Xăng dầu tăng giá cho thấy chi phí của người dân, chi phí logistics gia tăng nhưng không tạo tự tăng trưởng tích cực và bền vững cho nền kinh tế mà sau đó sẽ tác động vào giá cả hàng hoá gây áp lực lạm phát tăng cao.

Số doanh nghiệp rời bỏ thị trường cũng ở mức cao, số doanh nghiệp rời bỏ thị trường 3 tháng đầu năm nay cao hơn cùng kỳ năm 2024 và 2025 cho thấy nền kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn. 

Đặc biệt, nhóm doanh nghiệp vận tải, logistics đang chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá xăng dầu. Nhiều doanh nghiệp vận tải phải tăng giá, giảm tần suất vì giá xăng dầu tăng phi mã. Nhiều chủ tàu, thuyền đánh cá cũng phải giảm tần suất đi biển do chi phí tăng cao, thu không đủ bù chi.

Các nhà hàng, quán ăn tăng giá do chi phí nguyên liệu đầu vào tăng cũng ghi nhận tình trạng vắng khách kể từ giữa tháng 3 trở lại đây. Tuy nhiên, nếu không tăng giá sẽ không đủ “gồng” chi phí.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ ước tính, những tác động tiêu cực từ xung đột tại Trung Đông có thể khiếntăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 bị giảm khoảng 0,6 – 0,8 điểm % so với trường hợp không có chiến sự (tức là có thể đạt 9,2 – 9,4%).

Bởi lẽ, tác động tiêu cực của cuộc chiến này khiến Việt Nam chịu sức ép từ cả ba phía: xuất khẩu ròng chậm lại, tiêu dùng và đầu tư trong nước suy giảm nhẹ do chi phí tăng, tâm lý thận trọng hơn…

“Năm nay ước tính xuất khẩu có thể giảm 1% so với kịch bản không có xung đột, FDI giảm 1%. Đặc biệt, lạm phát có thể tăng khoảng 0,5% (từ 4% lên 4,5%), tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 0,6–0,8%”, chuyên gia cho biết.

Thậm chí, theo chuyên gia, ở kịch bản tiêu cực, xuất khẩu năm nay có thể giảm tới 2%, thu hút vốn FDI giảm 1,5-2 điểm % ở kịch bản xấu hơn và tăng trưởng GDP năm 2026 có thể giảm tới 1,2 – 1,5 điểm %.