Nội địa hóa 80% mở đường cho xe điện Việt bứt phá chuỗi cung ứng xanh

Thúc đẩy sản xuất và sử dụng xe điện không chỉ là xu hướng chuyển dịch năng lượng tất yếu, mà còn là đòn bẩy để Việt Nam làm chủ các công nghệ cốt lõi. Trong đó, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa được xem là “chìa khóa” để các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và tự chủ tương lai năng lượng.

Bước tiến làm chủ công nghệ nội địa

Trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều biến động về nguồn cung và giá nhiên liệu hóa thạch, việc chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện và năng lượng sạch trở thành yêu cầu cấp thiết để đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Theo ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) – người đã trực tiếp sử dụng xe điện VinFast từ năm 2022, xe điện không chỉ là phương tiện mà là một hệ sinh thái công nghiệp mới.

Từ trải nghiệm thực tế của mình, ông Quân chia sẻ: “Khi mới mua xe, gia đình tôi từng lo ngại về cháy nổ, nhưng qua thời gian, độ bền của động cơ và hiệu suất vận hành đã thuyết phục hoàn toàn. Đây là bước chuyển đổi tất yếu, như cách chúng ta đã thay đổi từ điện thoại “cục gạch” sang smartphone”.

Nhiều ý kiến lo ngại rằng ngành xe điện Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện nhập khẩu. Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên môn của ông Phạm Văn Quân, đây là nhận định chưa phản ánh đúng thực tế.

Các con số thực tế cho thấy sự bứt phá đáng kinh ngạc: Đến cuối năm 2025, Việt Nam đã xây dựng được 28 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến thiết bị trụ sạc, trạm sạc và pin sạc. Dự kiến trong quý III/2026, hành lang pháp lý này sẽ được hoàn thiện toàn diện. Cũng đến cuối năm 2025, tỷ lệ nội địa hóa của các dòng xe VinFast đã đạt khoảng 60%. Khi nhà máy sản xuất pin tại Hà Tĩnh đi vào vận hành ổn định, tỷ lệ này sẽ nâng lên mức 80%.

Đặc biệt, Việt Nam đã từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi quan trọng nhất như động cơ và pin – những thành phần chiếm giá trị cao nhất trong xe điện. Cùng với đó, các dự án đầu tư mới đang hướng tới mục tiêu đưa tỷ lệ nội địa hóa cho lĩnh vực pin lưu trữ lên mức 80-90% trong thời gian tới.

So với các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ô tô truyền thống vốn chỉ đạt tỷ lệ nội địa hóa 10-15% sau hàng chục năm hoạt động, tốc độ phát triển của ngành xe điện nội địa là minh chứng rõ nét cho năng lực sản xuất và khát vọng làm chủ công nghệ của Việt Nam. Việc sở hữu năng lực công nghệ, từ động cơ đến pin lưu trữ, giúp Việt Nam không chỉ giảm phụ thuộc vào nhập khẩu mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu công nghệ sang thị trường quốc tế.

Ông Hoàng Hà, Tổng giám đốc VinFast Xe máy điện thị trường Việt Nam – Tập đoàn Vingroup khẳng định, tầm nhìn của doanh nghiệp là kiến tạo một hệ sinh thái di chuyển xanh bền vững.

Ông Hà cho biết, bằng việc xây dựng hệ thống 150.000 cổng sạc cùng mạng lưới nhà phân phối lớn nhất Việt Nam, VinFast đang biến quá trình sở hữu xe điện trở nên dễ dàng, thú vị hơn bao giờ hết, góp phần củng cố vai trò doanh nghiệp đầu chuỗi trong hệ sinh thái công nghiệp xe điện trong nước.

Chính sách đột phá cho chuỗi cung ứng xanh

Để tạo đà cho ngành công nghiệp xe điện, Bộ Công Thương đã triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ công nghiệp hỗ trợ, ban hành Nghị định 205/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 111/2015/NĐ-CP ngày 3/11/2015 của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ. Những cơ chế này nhằm đảm bảo tính bền vững, khả năng cạnh tranh và thúc đẩy hình thành hệ sinh thái công nghiệp trong nước.

Các chính sách ưu đãi hiện nay được đánh giá là mạnh mẽ bậc nhất, bao gồm ưu đãi về thuế, đất đai và tiền thuê đất, miễn thuế trong 4 năm đầu và giảm thuế trong 9 năm tiếp theo. Đặc biệt, Bộ Công Thương áp dụng các tiêu chí khắt khe để bảo vệ và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước.

Cụ thể, hiện nay, đã có khoảng 700 doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng của VinFast, tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ mạnh mẽ. Còn các doanh nghiệp FDI muốn hưởng ưu đãi phải có sự tham gia của ít nhất một doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Các sản phẩm nhận ưu đãi phải chứa hàm lượng khoa học – công nghệ cao, thay vì chỉ thực hiện lắp ráp đơn thuần.

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh nhấn mạnh rằng, việc phát triển ngành ô tô điện không chỉ dừng ở tăng sản lượng, mà quan trọng hơn là làm chủ công nghệ cốt lõi như cơ khí chính xác, phần mềm và kinh tế tuần hoàn.

Để quá trình chuyển đổi xanh thành công, Việt Nam cần tiếp cận đồng bộ cả phía cung và phía cầu. Về phía cung, cần hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, nâng cao năng lực thông qua các chương trình như “Go Global” để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Về phía cầu, cần thúc đẩy quy mô thị trường đủ lớn để hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ có điều kiện phát triển mạnh mẽ.

TS. Võ Trí Thành phân tích thêm, sự thành công của xe điện không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp, mà là sự vận động của thị trường. Khi quy mô thị trường đạt đủ lớn, hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ với hàng trăm, hàng nghìn doanh nghiệp mới có điều kiện phát triển bền vững.

Theo ông Thành, đây là cuộc chơi của thị trường, nơi cạnh tranh lành mạnh sẽ buộc doanh nghiệp phải không ngừng đổi mới sáng tạo, nâng cao tính minh bạch và chất lượng công nghệ.

Nhìn chung, với việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho trạm sạc vào quý III/2026, Việt Nam đang củng cố nền tảng hạ tầng quan trọng để hoàn thiện hệ sinh thái xe điện toàn diện. Sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ đúng đắn, nỗ lực làm chủ công nghệ và hạ tầng hoàn thiện cùng với môi trường cạnh tranh lành mạnh sẽ là chìa khóa để ngành công nghiệp xe điện Việt Nam bứt phá, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.