‘Qua môn’ FTSE, chứng khoán Việt Nam cần làm gì để vượt 'kỳ thi' khó hơn mang tên MSCI?

FTSE mở đường đến “kỳ thi” lớn hơn của dòng vốn toàn cầu

Việc FTSE Russell công bố kết quả rà soát giữa kỳ vào rạng sáng 8/4, tiếp tục giữ nguyên lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026, được xem là bước tiến quan trọng sau nhiều năm cải cách. Với việc chính thức triển khai từ tháng 9/2026 và hoàn tất theo lộ trình nhiều giai đoạn đến năm 2027, Việt Nam đang tiến gần hơn tới nhóm thị trường mới nổi trong hệ thống phân loại của FTSE.

Tuy nhiên, việc “qua môn” FTSE mới chỉ là bước đầu. Câu chuyện lớn hơn đặt ra lúc này là khả năng tiến tới MSCI – bộ chỉ số có ảnh hưởng sâu rộng hơn tới dòng vốn toàn cầu và được xem là “kỳ thi” thực sự đối với mức độ trưởng thành của một thị trường.

So với FTSE, MSCI được xem là chuẩn tham chiếu của phần lớn các quỹ đầu tư tổ chức lớn trên thế giới, đặc biệt là các quỹ thụ động quy mô lớn. Điều này khiến việc được đưa vào hệ thống phân loại của MSCI mang ý nghĩa vượt ra ngoài yếu tố kỹ thuật, trở thành cột mốc quan trọng đối với khả năng thu hút dòng vốn dài hạn.

Theo đánh giá của SSI Research tại báo cáo nâng hạng, FTSE đóng vai trò như một bước mở đường, trong khi MSCI mới là đích đến thực sự.

Quan điểm này cũng được củng cố bởi các phân tích từ VPBankS, cho rằng việc chính thức gia nhập nhóm thị trường mới nổi theo FTSE sẽ tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam tiến tới chuẩn MSCI trong giai đoạn tiếp theo.

Dữ liệu thị trường cho thấy Việt Nam không phải là trường hợp “thiếu quy mô”. Chỉ số MSCI Vietnam hiện có tới 68 cổ phiếu thành phần, với thanh khoản đã vượt một số thị trường mới nổi nhỏ trong khu vực. Điều này cho thấy vấn đề của thị trường không nằm ở độ rộng hay quy mô, mà ở việc đáp ứng các tiêu chí mang tính vận hành và chuẩn hóa theo yêu cầu của MSCI.

Từ tiêu chí đến vận hành: bài toán chưa hoàn tất sau FTSE

SSI Research cho biết Việt Nam hiện đã đáp ứng khoảng 10/18 tiêu chí trong bộ tiêu chuẩn của MSCI. Các cải cách gần đây, bao gồm cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (Non-Prefunding), giao dịch qua môi giới chứng khoán toàn cầu và nâng cao chất lượng công bố thông tin, đã giúp cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Trong chương trình “Cafe cùng chứng” ngày 8/4, ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng kiêm Giám đốc SSI Research, cho rằng việc FTSE giữ nguyên lộ trình nâng hạng là tín hiệu tích cực, nhưng chưa phải điểm kết thúc của quá trình nâng hạng. Theo ông, thị trường vẫn cần hoàn thiện thêm nhiều yếu tố để có thể đáp ứng tiêu chuẩn của MSCI.

Phần còn lại của “bài thi” tập trung vào hạ tầng và vận hành thị trường. Trong đó, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được xem là yếu tố then chốt, có thể giúp cải thiện đồng thời nhiều tiêu chí liên quan đến thanh toán và bù trừ. Bên cạnh đó, các nội dung như cho vay chứng khoán, bán khống và khả năng xử lý giao dịch trong thực tế cũng là những yếu tố MSCI đặc biệt quan tâm.

Một điểm đáng chú ý, theo SSI, rào cản lớn nhất hiện nay không còn nằm ở việc thiếu quy định, mà ở khả năng vận hành thực tế của thị trường. MSCI không chỉ đánh giá sự tồn tại của các cơ chế, mà còn xem xét mức độ hiệu quả và tính ổn định trong quá trình triển khai.

Cùng với đó, dư địa sở hữu nước ngoài cũng đang được cải thiện. Dữ liệu cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn vẫn còn thấp hơn đáng kể so với mức trần, qua đó tạo dư địa hấp thụ dòng vốn khi nâng hạng.

CCP, room ngoại và bước đầu trong lộ trình nâng hạng MSCI

Từ góc nhìn của chuyên gia SSI, nếu các điều kiện tiếp tục được cải thiện theo đúng lộ trình, Việt Nam có thể được MSCI xem xét đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng trong các kỳ đánh giá tháng 6/2026 hoặc 6/2027. Đây là bước trung gian quan trọng trước khi tiến tới nâng hạng chính thức.

Trong đó, tiến độ triển khai CCP, dự kiến vào cuối năm 2026 hoặc đầu 2027, được xem là yếu tố mang tính quyết định. Bên cạnh đó, việc tiếp tục mở rộng room ngoại và hoàn thiện các điều kiện về ngoại hối sẽ đóng vai trò hỗ trợ trong quá trình này.

Dù vậy, MSCI thường yêu cầu một khoảng thời gian đủ dài để đánh giá hiệu quả vận hành trước khi đưa ra quyết định, do đó quá trình nâng hạng không chỉ phụ thuộc vào việc ban hành chính sách mà còn ở cách các cơ chế này được triển khai trên thực tế.

Dòng vốn có thể tăng mạnh

Ở góc độ dòng tiền, VPBankS ước tính tổng giá trị dòng vốn thụ động có thể đạt khoảng 1,7 tỷ USD khi quá trình nâng hạng theo FTSE hoàn tất. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần dòng vốn theo FTSE, trong khi dòng vốn theo MSCI được đánh giá có quy mô lớn hơn đáng kể.

Kinh nghiệm từ các thị trường trước đó cho thấy, dòng vốn nước ngoài thường tăng mạnh sau khi nâng hạng, thậm chí gấp 5–7 lần so với giai đoạn trước đó. Tuy nhiên, xu hướng này không diễn ra ngay lập tức và không phải lúc nào cũng đồng thuận với diễn biến thị trường.

Dữ liệu lịch sử cho thấy nhiều thị trường không ghi nhận xu hướng tăng ngay sau khi được nâng hạng, khi các yếu tố vĩ mô vẫn đóng vai trò quyết định đối với biến động thị trường. Trường hợp của Trung Quốc là ví dụ điển hình, khi dòng vốn ngoại vẫn rút ra trong giai đoạn đầu trước khi quay lại mạnh mẽ trong các năm tiếp theo.

Điều này cho thấy, nâng hạng đóng vai trò như một chất xúc tác dài hạn hơn là yếu tố tạo sóng tức thời, và tác động thực sự sẽ phụ thuộc vào bối cảnh kinh tế và khả năng hấp thụ dòng vốn của thị trường.

Từ góc nhìn tổng thể, việc được FTSE xác nhận lộ trình nâng hạng là bước tiến quan trọng, nhưng chưa phải điểm kết thúc. Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới, nơi các tiêu chí về vận hành, hạ tầng và tính minh bạch đóng vai trò quyết định.

“Qua môn” FTSE, thị trường đã tiến thêm một bước trong quá trình hội nhập, nhưng “kỳ thi” MSCI phía trước sẽ đòi hỏi nhiều hơn, không chỉ về tiêu chí mà còn về khả năng vận hành thực tế và hấp thụ dòng vốn trong dài hạn.