Thị trường vàng và bài học về tâm lý đầu tư theo phong trào

Từ những dự báo lạc quan về mốc 200 triệu đồng/lượng, giá vàng trong nước hiện đã giảm sâu, còn người mua ở vùng đỉnh đang đối mặt với khoản lỗ lên tới khoảng 45 triệu đồng mỗi lượng.

Cú sốc của những người mua ở đỉnh

Ngày 29/1/2026 đánh dấu một cột mốc chưa từng có của thị trường vàng khi giá vàng thế giới lập đỉnh lịch sử 5.594,82 USD/ounce. Trong nước, vàng SJC được giao dịch ở mức kỷ lục 191,3 triệu đồng/lượng, cao nhất mọi thời đại.

Đó là thời điểm niềm tin vào xu hướng tăng giá gần như bao trùm thị trường. Trên các diễn đàn đầu tư, nhiều người tin rằng vàng sẽ sớm chạm ngưỡng 200 triệu đồng/lượng. Những nhận định lạc quan liên tục xuất hiện khi căng thẳng địa chính trị gia tăng, lạm phát toàn cầu chưa hoàn toàn được kiểm soát và các ngân hàng trung ương vẫn duy trì xu hướng tích trữ vàng.

Không ít người sẵn sàng xếp hàng mua vàng với tâm lý “hôm nay đắt nhưng ngày mai sẽ còn đắt hơn”. Với nhiều nhà đầu tư cá nhân, vàng được xem là tài sản gần như không thể giảm giá. Nhưng thực tế của thị trường luôn khác với những kỳ vọng mang tính cảm xúc.

Kể từ mức đỉnh được thiết lập cuối tháng 1 đến nay, giá vàng thế giới đã giảm khoảng 1.360 USD/ounce. Trong nước, giá vàng SJC cũng liên tục điều chỉnh mạnh và hiện giá mua vào chỉ còn khoảng 145,8 triệu đồng/lượng (ngày 19/6).

Điều đó đồng nghĩa với việc những người mua vàng ở vùng đỉnh nếu bán ra thời điểm này sẽ phải chấp nhận khoản lỗ khoảng 40-45 triệu đồng cho mỗi lượng vàng nắm giữ. Khoản lỗ này không chỉ phản ánh sự đảo chiều của giá vàng mà còn cho thấy rủi ro của việc tham gia thị trường trong những giai đoạn hưng phấn nhất.

Theo ông Phan Dũng Khánh, Chuyên gia tài chính, diễn biến giảm mạnh của vàng khiến nhiều nhà đầu tư bất ngờ bởi các yếu tố từng hỗ trợ kim loại quý như căng thẳng địa chính trị hay rủi ro lạm phát vẫn hiện hữu.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cho rằng vàng đã trải qua chu kỳ tăng mạnh kéo dài suốt 2-3 năm qua. Sau một giai đoạn tăng nóng như vậy, dư địa tiếp tục tăng mạnh không còn nhiều như trước.

Bên cạnh đó, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ duy trì ở mức cao, đồng USD tăng giá và tốc độ mua vàng của các ngân hàng trung ương chậm lại đang tạo ra áp lực đáng kể lên kim loại quý.

Ông Phan Dũng Khánh nhận định cú điều chỉnh hiện nay là hệ quả tất yếu của một chu kỳ tăng giá quá nóng. Trong nhiều năm liên tiếp, vàng và bạc liên tục hút dòng tiền toàn cầu, trở thành nhóm tài sản có mức tăng trưởng mạnh nhất. Tuy nhiên, khi giá đã được đẩy lên vùng cao lịch sử, việc tiếp tục kỳ vọng lợi nhuận tăng gấp đôi đòi hỏi một lượng vốn khổng lồ mà thị trường khó có thể đáp ứng.

Đề cập tới tâm lý mua vàng theo phong trào, đặc biệt trong dịp Vía Thần Tài, ông Khánh cho rằng đây là thời điểm rủi ro nhất đối với nhà đầu tư nhỏ lẻ. Theo ông Khánh, “Thần Tài” thường mỉm cười với người bán hơn là người mua bởi nhu cầu tăng đột biến trong một thời gian ngắn sẽ đẩy giá lên mức bất lợi nhất.

Thực tế cho thấy ở đỉnh của mọi cơn sốt tài sản, từ chứng khoán, bất động sản cho tới vàng, tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội luôn là động lực thúc đẩy dòng tiền mạnh nhất. Nhưng cũng chính tâm lý đó khiến nhiều người mua đúng vào thời điểm rủi ro cao nhất.

Thị trường vàng bước vào một giai đoạn mới

Theo TS. Châu Đình Linh, Chuyên gia Tài chính – Ngân hàng, những biến động của thị trường vàng thời gian qua không chỉ đến từ diễn biến quốc tế mà còn phản ánh tác động ngày càng rõ nét của các chính sách quản lý trong nước.

Việc sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng cùng hàng loạt giải pháp như mở rộng nguồn cung, tăng cường minh bạch giao dịch thông qua thanh toán chuyển khoản, xuất hóa đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế và đẩy mạnh thanh tra, giám sát đã góp phần đáng kể trong việc thu hẹp khoảng cách giữa giá vàng trong nước và thế giới. Nếu như trước đây chênh lệch có thời điểm lên tới 40-50 triệu đồng/lượng thì hiện chỉ còn khoảng 7 triệu đồng/lượng.

TS. Châu Đình Linh cũng nhận định, cần phân biệt rõ giữa nhà đầu tư tích sản và nhà đầu cơ vàng. Đối với nhóm xem vàng là tài sản phòng thủ, tỷ trọng nắm giữ thường chỉ chiếm khoảng 10-20% danh mục nhằm mục tiêu bảo toàn giá trị tài sản trong dài hạn. Với chiến lược này, những đợt điều chỉnh ngắn hạn của thị trường không tạo ra áp lực quá lớn.

Ngược lại, những nhà đầu tư dành tỷ trọng quá lớn cho vàng với mục tiêu đầu cơ đang phải đối mặt với rủi ro đáng kể khi giá vàng điều chỉnh mạnh. Việc giá vàng thế giới liên tục phá vỡ các ngưỡng hỗ trợ quan trọng, trong khi thị trường trong nước ngày càng được quản lý chặt chẽ hơn, khiến cơ hội kiếm lợi nhuận từ các đợt tăng giá nóng không còn dễ dàng như trước.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), cho rằng đã đến lúc nhà đầu tư cần từ bỏ tư duy lướt sóng vàng để tìm kiếm mức sinh lời đột biến như giai đoạn trước.

Theo ông Minh, trong bối cảnh hiện nay, vàng nên được nhìn nhận đúng với vai trò là tài sản phòng thủ, giúp bảo vệ danh mục trước những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu, căng thẳng địa chính trị hay các thay đổi trong chính sách của Mỹ.

Dù xu hướng “tiền mặt là vua” đang xuất hiện trên nhiều thị trường tài chính, nhu cầu nắm giữ vàng của người Việt vẫn còn khá lớn. Tuy nhiên, thay vì chạy theo những cơn sốt ngắn hạn, nhiều nhà đầu tư đang lựa chọn kiên nhẫn chờ các vùng giá hợp lý hơn để tích lũy dài hạn.

Trong ngắn hạn, triển vọng của vàng vẫn phụ thuộc rất lớn vào chính sách tiền tệ của Mỹ. Theo báo cáo “Chiến lược Đầu tư Tài sản tháng 5 và triển vọng tháng 6/2026” của Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), giá vàng hiện vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể từ căng thẳng Mỹ – Iran. Giá năng lượng tăng có thể làm gia tăng áp lực lạm phát, kéo theo nguy cơ lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao.

Ở kịch bản cơ sở, VPBankS cho rằng giá vàng có thể tiếp tục hồi phục ngắn hạn để kiểm nghiệm vùng kháng cự 4.450-4.500 USD/ounce. Nhà đầu tư ngắn hạn có thể tận dụng các nhịp phục hồi hiện nay nhưng cần thận trọng khi giá tiến sát các vùng kháng cự mạnh.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với vàng vẫn là triển vọng chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Sau cuộc họp chính sách đầu tiên dưới thời tân Chủ tịch Kevin Warsh, Fed quyết định giữ nguyên biên độ lãi suất ở mức 3,50%-3,75%. Dù vậy, 9 trong số 19 quan chức hoạch định chính sách của Fed cho rằng cần tăng lãi suất ngay trong năm nay.

Theo công cụ FedWatch của CME, thị trường hiện định giá tới 85% khả năng Fed sẽ tăng lãi suất vào tháng 12/2026, tăng mạnh so với mức 61% trước đó. Lãi suất cao luôn là yếu tố bất lợi đối với vàng bởi kim loại quý không mang lại lợi suất như trái phiếu hay tiền gửi. Khi đồng USD mạnh lên và lợi suất tăng cao, dòng tiền thường có xu hướng rời khỏi vàng để tìm đến các tài sản sinh lời tốt hơn.