TP HCM tiếp tục đề xuất tài xế công nghệ đóng BHXH bắt buộc

Quan điểm trên được Bảo hiểm xã hội TP HCM nêu khi góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, trong văn bản gửi Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố.

Cơ quan này đề xuất bổ sung vào diện tham gia BHXH bắt buộc nhóm lao động có thu nhập từ vận chuyển, giao nhận, bán hàng, môi giới và cung ứng dịch vụ thông qua nền tảng số, trong đó có tài xế công nghệ, shipper, người bán hàng online.

Đề xuất được đưa ra sau khi Bộ Nội vụ phản hồi góp ý của các địa phương, cho rằng tài xế công nghệ, shipper và người bán hàng online hiện đã có thể tham gia BHXH tự nguyện với phương thức đóng linh hoạt, được Nhà nước hỗ trợ nên chưa cần bổ sung vào diện bắt buộc.

Theo Bộ Nội vụ, nếu chuyển sang BHXH bắt buộc, nhóm này sẽ không còn được hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với BHXH tự nguyện, đồng thời phương thức đóng cũng không còn linh hoạt như hiện nay.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP HCM, cho rằng mức hỗ trợ hiện nay chưa đủ sức hút với tài xế và lao động làm việc qua nền tảng.

Theo quy định, người tham gia BHXH tự nguyện đóng 22% trên mức thu nhập lựa chọn. Nhà nước hỗ trợ từ 50% đến 30% mức đóng tính trên thu nhập chuẩn nghèo khu vực nông thôn (hiện hành 1,5 triệu đồng/tháng) tuỳ nhóm đối tượng như hộ nghèo, sống ở xã đảo, đặc khu, dân tộc thiểu số. Mức hỗ trợ thấp nhất 20% dành cho người tham gia khác, tài xế công nghệ thường rơi vào nhóm này, tương đương 66.000 đồng mỗi tháng.

Ngoài ra, BHXH tự nguyện hiện chủ yếu bảo đảm hai chế độ dài hạn là hưu trí và tử tuất; lao động nữ sinh con được hỗ trợ thêm 2 triệu đồng. Trong khi đó, tài xế công nghệ, shipper thường xuyên di chuyển ngoài đường, đối diện rủi ro tai nạn, bệnh tật, nên cần các chế độ ngắn hạn như tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, ốm đau – những quyền lợi chỉ có trong BHXH bắt buộc.

Theo ông Thanh, khảo sát cho thấy cả nước có khoảng 600.000 tài xế công nghệ đang làm việc cho các nền tảng, trong đó TP HCM chiếm số lượng lớn. Tuy nhiên, qua rà soát, chỉ khoảng 700 tài xế công nghệ tham gia BHXH tự nguyện.

“Kinh nghiệm quốc tế cho thấy chính sách BHXH nên là bắt buộc để bảo đảm quyền lợi an sinh bền vững cho lao động”, ông Thanh nói.

Bảo hiểm xã hội TP HCM cho rằng dù được các nền tảng xác định là “đối tác”, tài xế công nghệ trên thực tế chịu sự quản lý thông qua thuật toán, cơ chế phân phối cuốc xe, đánh giá hiệu suất và có thu nhập thường xuyên. Đây là nhóm lao động mới của kinh tế số nhưng chưa được bao phủ đầy đủ bởi hệ thống an sinh, trong khi số lượng được dự báo tiếp tục tăng.

Với tài xế công nghệ, cơ quan này kiến nghị mức đóng BHXH bắt buộc được xác định trên cơ sở hợp đồng giữa tài xế và nền tảng, tối thiểu bằng lương tối thiểu và tối đa bằng 20 lần mức tham chiếu. Khoản đóng có thể thực hiện hằng tháng thông qua doanh nghiệp vận hành ứng dụng hoặc khấu trừ từ tài khoản nhận thu nhập.

Ông Thanh cho biết thực tế đã có hãng đóng BHXH bắt buộc cho tài xế xe 4 bánh, với căn cứ là lương tối thiểu vùng. Trong đó, doanh nghiệp đóng 21,5%, tài xế đóng 10,5%.

Để củng cố đề xuất, Bảo hiểm xã hội TP HCM dẫn Công ước về lao động nền tảng được Tổ chức Lao động Quốc tế thông qua tại Hội nghị Lao động quốc tế lần thứ 114 hồi tháng 6/2026. Theo cơ quan này, công ước yêu cầu mở rộng tiêu chuẩn lao động cơ bản đối với người làm việc qua nền tảng số; trường hợp nền tảng kiểm soát giá cước, phân phối công việc và đánh giá hiệu suất, người lao động cần được bảo đảm các quyền cơ bản về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm tai nạn lao động.

Cơ quan này cũng cho rằng đề xuất phù hợp với Bộ luật Lao động 2019, bởi một thỏa thuận dù mang tên gọi khác nhưng có trả công, có sự quản lý, điều hành và giám sát thì vẫn có thể được xem là quan hệ lao động.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với nhóm có việc làm, thu nhập ổn định trên cơ sở đề xuất của Chính phủ.

Theo ông Thanh, việc bổ sung nhóm tài xế công nghệ cũng phù hợp mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH theo Nghị quyết 28 Nghị quyết 42 của Trung ương hướng tới BHXH toàn dân và bảo đảm quyền lợi an sinh cho lao động nếu gặp rủi ro.