Triển vọng xuất khẩu năm 2026 Tích cực nhưng vẫn đan xen thận trọng

Năm 2025, số liệu từ Cục Thống kê cho thấy, Việt Nam về đích với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930,05 tỷ USD, là mức cao nhất từ trước tới nay. Trong năm qua, Việt Nam thu về 475,04 tỷ USD từ xuất khẩu, tăng 17% so với năm trước (YoY); nhập khẩu đạt 455,01 tỷ USD, tăng 19,4% YoY; thặng dư thương mại đạt 20,03 tỷ USD.

Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ xuất khẩu tại nhiều thị trường, trong đó Mỹ tăng tới 28,2% YoY, đạt 153 tỷ USD; Trung Quốc tăng 14,8% YoY, đạt 70,4 tỷ USD; EU tăng 8,6% YoY, đạt 56,2 tỷ USD; ASEAN tăng 3,8% YoY, đạt 38,4 tỷ USD.

Ngược lại, Trung Quốc giữ vững vị thế là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với 186 tỷ USD, tăng 29% YoY; Hàn Quốc với 60,5 tỷ USD, tăng 8,1% YoY; ASEAN với 52,6 tỷ USD, tăng 12% YoY; Nhật Bản với 24,7 tỷ USD, tăng 14,1% YoY.

Về cơ cấu sản phẩm, nhóm hàng công nghiệp chế biến vẫn chiếm ưu thế xuất khẩu với 421,4 tỷ USD, chiếm 88% tỷ trọng. Trong khi nhập khẩu có tới 93% mặt hàng tư liệu sản xuất với 426 tỷ USD.

Năm 2025, Việt Nam có 36 mặt hàng xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, riêng 10 mặt hàng đầu bảng chiếm 74% tỷ trọng. Thống kê từ Cục Hải quan cho thấy, nhóm hàng điện tử tiếp tục dẫn đầu với máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 107 tỷ USD, tăng 48% YoY; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác với 59 tỷ USD, tăng 13,2% YoY; điện thoại và linh kiện với 56,7 tỷ USD, tăng 5,2% YoY.

Việt Nam cũng tăng xuất khẩu các mặt hàng gia công, chế biến chế tạo như dệt may tăng 7% YoY, đạt 39,6 tỷ USD; giày dép với 24,2 tỷ USD, tăng 5,8% YoY; phương tiện vận tải và phụ tùng đạt 17,5 tỷ USD, tăng 15% YoY….

Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 47 mặt hàng nhập khẩu đạt trị giá trên 1 tỷ USD, riêng 9 mặt hàng nhập khẩu đạt trên 10 tỷ USD, chiếm 64% tỷ trọng.

Cùng xu hướng xuất khẩu, nhóm điện tử tiếp tục dẫn đầu với máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 150,6 tỷ USD, tăng 40,7% YoY; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác đứng thứ hai với giá trị đạt 61 tỷ USD, tăng 24,8% YoY.

Các mặt hàng nguyên vật liệu khác cũng tăng cao với vải đạt 15,1 tỷ USD, tăng 1,9% YoY; chất dẻo với 12,5 tỷ USD, tăng 6,3% YoY; kim loại thường khác đạt 11,3 tỷ USD, tăng 18,9% YoY; điện thoại và linh kiện đạt 11,2 tỷ USD, tăng 8,2% YoY; sản phẩm chất dẻo với 10,8 tỷ USD, tăng 22,8% YoY; ô tô với 10,6 tỷ USD, tăng 25,6% YoY.

Riêng trong Top 10 mặt hàng, nhập khẩu sắt thép giảm 10,9% so với năm trước, còn 11,2 tỷ USD. Đà giảm này diễn ra cùng chiều với mức giảm của xuất khẩu sắt thép (-27% YoY), còn 6,6 tỷ USD.

Đánh giá về kết quả năm 2025, trao đổi với Mekong ASEAN, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương Trần Thanh Hải cho rằng, xuất nhập khẩu của Việt Nam đã cán đích trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, từ đứt gãy chuỗi cung ứng do các xung đột địa chính trị đến khó khăn bởi thiên tai. Đặc biệt, chính sách thuế đối ứng của Mỹ đã cho thấy chủ nghĩa đơn phương và bảo hộ đang quay lại trên bức tranh thương mại thế giới.

Dù vậy, doanh nghiệp Việt vẫn thích ứng và nhanh chóng đưa ra các giải pháp đối phó, minh chứng là các con số tăng trưởng của cả chiều xuất lẫn chiều nhập.

Trong khi đó, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng – Giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đánh giá, kết quả năm qua là sự hội tụ của nhiều yếu tố, từ thu hút vốn đầu tư, nguồn lực hỗ trợ trong nước về đất đai, tài nguyên, tín dụng, đến chính sách của Chính phủ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp FDI và nội địa đều đã khai thác triệt để các hiệp định thương mại, mở rộng thị trường, đặc biệt trong bối cảnh thuế quan khắt khe tại một số thị trường lớn. Quy mô sản xuất công nghiệp của Việt Nam cũng tăng 9,2% so với năm trước, đây là con số rất cao và đạt đỉnh 7 năm qua.

“Kết quả này đã đưa Việt Nam lọt top 15 quốc gia có nền thương mại lớn nhất thế giới năm 2025,” ông Nguyễn Thường Lạng chia sẻ với Mekong ASEAN.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổng kim ngạch xuất khẩu nhóm nông lâm thủy sản năm 2025 đã đạt 70,09 tỷ USD, là mức cao nhất từ trước tới nay và vượt xa mục tiêu 65 tỷ USD mà ngành đã đặt ra.

Loạt mặt hàng nông lâm thủy sản cũng mang về kim ngạch kỷ lục như gỗ với 17,2 tỷ USD, thủy sản đạt 11,2 tỷ USD, rau quả và cà phê với lần lượt 8,5 tỷ USD và 8,9 tỷ USD, hạt điều đạt 5,2 tỷ USD và hạt tiêu ở mức 1,6 tỷ USD.

Đây là nhóm ngành có tỷ lệ nội địa hóa cao với doanh nghiệp Việt chiếm từ 53 – 100% thị phần xuất khẩu. Kết quả trên đang minh chứng rõ nét cho sự vươn lên mạnh mẽ của các doanh nghiệp nội địa Việt Nam trong các ngành thế mạnh.

Nhìn nhận dưới góc độ ngành hàng, theo ông Ngô Sỹ Hoài – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, con số kỷ lục đã phản ánh nỗ lực rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp Việt trong việc duy trì đơn hàng, tái cơ cấu thị trường, nâng cao năng lực sản xuất và tuân thủ các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Năm 2025, ngành gỗ đã trải qua một năm đầy biến động khi Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất – áp mức thuế 25% cho hầu hết sản phẩm gỗ nội thất của Việt Nam, trong khi các sản phẩm khác là gỗ dán, các loại ván trang điểm bị điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp.

Một điểm sáng nữa là ngành rau quả. Ông Nguyễn Văn Mười – Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam chia sẻ, xuất khẩu rau quả đạt mức cao nhất trong lịch sử với đóng góp lớn từ mặt hàng sầu riêng với kim ngạch đạt gần 4 tỷ USD năm qua (chiếm khoảng 40% tổng giá trị toàn ngành) và tăng gần 20% so với năm trước.

Các mặt hàng rau quả cũng tăng dần tỷ trọng chế biến, giảm áp lực về tính thời vụ và nâng cao giá trị gia tăng; có sự chuyển dịch mạnh từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng mở cửa các thị trường khó tính như Australia cho trái bưởi; đẩy mạnh xuất khẩu vải, bưởi và nhãn sang Mỹ; các sản phẩm rau quả chế biến và các loại trái cây có chứng nhận hữu cơ được ưa chuộng tại EU.

Năm 2025, Việt Nam còn thúc đẩy ký kết thêm nhiều nghị định thư quan trọng với Trung Quốc như về dừa tươi, sầu riêng đông lạnh. Nhờ vậy, thị trường lớn nhất này đã đóng góp hơn 5,5 tỷ USD cho giá trị xuất khẩu rau quả, chiếm 64% tổng giá trị.

Đối với thủy sản, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam cho rằng, các doanh nghiệp Việt Nam năm qua đã chủ động thay đổi chiến lược kinh doanh khi các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ có các chính sách về thuế đối ứng hay quy định MMPA (Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú); đồng thời tận dụng các lợi thế về thuế từ các FTA.

Đồng thời, sự bất ổn trên thị trường toàn cầu sẽ làm gia tăng nhu cầu dự trữ, điều này khiến các nước tăng nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân và sản xuất của doanh nghiệp.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng đưa ra dự báo, xuất nhập khẩu của Việt Nam có thể đạt khoảng 970 – 1.100 tỷ USD trong năm nay. Các yếu tố tác động bao gồm việc mở rộng sang thị trường Halal tại ASEAN và Trung Đông, đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm xanh như gạo phát thải thấp sang Nhật Bản, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh tại châu Âu và các thị trường khác, đồng thời mở rộng xúc tiến thương mại, tìm kiếm cơ hội kết nối hợp tác với các nhà nhập khẩu…

Trong khi đó, Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải đánh giá, xanh hóa là yếu tố không thể bỏ qua trong bức tranh xuất khẩu năm nay. Bởi các thị trường ngày càng quan tâm đến giá trị tuần hoàn, các yếu tố bảo vệ môi trường.

Từ năm 2026, EU sẽ bắt đầu áp dụng thu thuế môi trường CBAM với một số mặt hàng như thép, nhôm… Do đó, yêu cầu về thích ứng xanh, giảm phát thải sẽ là yêu cầu bắt buộc vào quy trình sản xuất, đặc biệt là doanh nghiệp như thép, xi măng…

Mặt khác, các chính sách thuế quan sẽ tiếp tục tác động lên bức tranh thương mại của Việt Nam. Đơn cử tại Mỹ, nếu thị trường này có biến động, thay đổi về thuế sẽ ảnh hưởng đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, da giày, đồ gỗ, thủy sản, điện tử. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc doanh nghiệp phải có kế hoạch ứng phó, hành động kịp thời.

Dưới góc độ các doanh nghiệp phân tích, báo cáo công bố ngày 6/1 của CTCP Chứng khoán ASEAN (ASEAN Securities) đã nhận định, xuất khẩu năm 2026 vẫn có thể duy trì tăng trưởng hai con số với mức 13 – 14% so với năm trước, nhờ lợi thế về khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi cung ứng, chi phí sản xuất logistics. Bên cạnh đó, Việt Nam còn được hưởng các ưu đãi thuế quan từ mạng lưới 17 FTA và việc duy trì mức thuế hiệu dụng cạnh tranh tại một số thị trường.

Tại các ngành hàng, báo cáo của CTCP Chứng khoán Agribank (Agriseco) công bố vào cuối năm 2025 cho thấy, triển vọng tăng trưởng của ngành thủy sản năm nay vẫn phụ thuộc lớn vào các thị trường xuất khẩu chủ lực.

Với ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài đánh giá, xuất khẩu năm nay sẽ theo hướng tích cực, nhưng xen lẫn là sự thận trọng. Ông cho rằng, nhu cầu tại thị trường Mỹ, nơi luôn tiêu thụ trên 50% tổng giá trị xuất khẩu của gỗ Việt, có thể giảm sút do các rào cản thuế làm hình thành mặt bằng giá cao hơn, kéo sức mua giảm sút.

Dù vậy, các thị trường chủ đạo khác như EU, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc có thể tiếp tục cải thiện, đặc biệt ở phân khúc sản phẩm có giá trị gia tăng cao, thân thiện môi trường. Bên cạnh đó, xu hướng dịch chuyển đơn hàng và đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn mang lại cơ hội cho Việt Nam. Các thị trường ngoài Mỹ sẽ được các doanh nghiệp gỗ tiếp cận nhiều hơn, ưu thế mà các FTA mang lại sẽ được khai thác tốt hơn.

“Tuy nhiên, tăng trưởng trong năm 2026 sẽ khó được duy trì theo chiều rộng, mà đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển mạnh sang chiều sâu, tập trung vào chất lượng, thiết kế, thương hiệu và tính bền vững để duy trì đà phát triển ổn định. Kim ngạch xuất khẩu 18,5 – 19 tỷ USD là mục tiêu mà hiệp hội và các doanh nghiệp gỗ Việt đeo đuổi,” ông Ngô Sỹ Hoài chia sẻ với Mekong ASEAN.

Đối với rau quả, dự báo xuất khẩu năm nay sẽ đạt khoảng 9 – 10 tỷ USD. Kết quả này nhờ sự trợ lực từ tiềm năng xuất khẩu từ các nghị định thư; lợi thế của doanh nghiệp Việt so với đối thủ như về vị trí địa lý gần Trung Quốc và khả năng cung ứng sản phẩm quanh năm.

“Nếu duy trì tốc độ chuẩn hóa chất lượng và mở rộng được danh mục hàng xuất khẩu chính ngạch, mục tiêu 10 tỷ USD vào cuối năm 2026 sẽ hoàn toàn khả thi, góp phần vào mục tiêu xuất khẩu nông lâm thủy sản mới,” ông Nguyễn Văn Mười nhấn mạnh.

Với những kết quả đạt được ngoài mong đợi của năm 2025, giai đoạn tới xuất nhập khẩu được dự báo tiếp tục tăng trưởng với các nền tảng vững chắc, nhất là khi Việt Nam đang đưa ra một loạt chính sách phát triển, bao gồm Nghị quyết 68-NQ/TW thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, tạo nền móng để gia tăng giá trị sản phẩm…