Trung Quốc đặt cược vào công nghệ trong kỷ nguyên cạnh tranh rủi ro với Mỹ

Song song, Bắc Kinh cũng chấp nhận hạ mục tiêu tăng trưởng kinh tế xuống mức thấp nhất trong hơn ba thập kỷ, cho thấy sự điều chỉnh ưu tiên sang phát triển dài hạn và tự chủ công nghệ.

Tăng tốc công nghệ để đối phó sức ép từ Mỹ

Trung Quốc vừa công bố kế hoạch tăng 7% ngân sách quốc phòng trong năm nay, đồng thời thúc đẩy một chiến lược công nghệ kéo dài 5 năm nhằm giảm phụ thuộc của quân đội và ngành công nghiệp vào công nghệ phương Tây.

Theo tờ The New York Times, Bắc Kinh sẽ đầu tư mạnh vào các lĩnh vực công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, robot, điện toán lượng tử, năng lượng nhiệt hạch, hydro, giao diện não – máy tính và mạng 6G. Những lĩnh vực này được xem là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế cũng như nền tảng sức mạnh quân sự trong tương lai.

Giới lãnh đạo Trung Quốc cho rằng cuộc cạnh tranh với Mỹ cuối cùng sẽ được quyết định bởi năng lực đổi mới công nghệ. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi tận dụng “cửa sổ cơ hội” hiện nay để củng cố lợi thế, phá vỡ các điểm nghẽn công nghệ và khắc phục những điểm yếu còn tồn tại.

Chiến lược này phản ánh niềm tin của Bắc Kinh rằng Washington sẽ tiếp tục tìm cách hạn chế sự phát triển công nghệ của Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực như chất bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Gerard DiPippo, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc thuộc tổ chức RAND, nhận định các lãnh đạo Trung Quốc tin rằng Mỹ sẽ duy trì các biện pháp kiềm chế công nghệ. Vì vậy, việc thúc đẩy tự chủ công nghệ trở thành ưu tiên chiến lược, bất kể quan hệ hai nước có tạm thời ổn định hay không.

Cạnh tranh địa chính trị thúc đẩy chiến lược tự chủ

Những diễn biến địa chính trị gần đây cũng khiến Bắc Kinh thêm cảnh giác. Các chiến dịch quân sự của Mỹ tại nhiều khu vực và những động thái cứng rắn trong chính sách kinh tế được cho là đã củng cố quan điểm của Trung Quốc rằng môi trường quốc tế ngày càng rủi ro.

Theo Daniel R. Russel, cựu trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Á và Thái Bình Dương, các hành động quân sự của Washington có thể khiến Trung Quốc càng quyết tâm tăng cường năng lực tự vệ và thắt chặt hợp tác với Nga.

Song song với chiến lược công nghệ, Trung Quốc cũng tiếp tục hiện đại hóa quân đội. Với mức tăng 7%, chi tiêu quốc phòng của nước này sẽ đạt khoảng 277 tỷ USD trong năm nay – tương đương khoảng một phần ba ngân sách quân sự mà Mỹ dự kiến cho năm tài khóa 2026.

Tuy vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh hiểu chiến thắng dài hạn không chỉ phụ thuộc vào chi tiêu quân sự mà còn nằm ở khả năng dẫn đầu các ngành công nghiệp của tương lai.

Kyle Chan, chuyên gia tại Viện Brookings, cho rằng trong các lĩnh vực như AI, robot hay 6G, giới hoạch định chính sách Trung Quốc tin rằng họ có cơ hội vượt lên trước Mỹ.

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế thấp nhất trong hơn 30 năm

Cùng lúc với chiến lược công nghệ và quân sự, Trung Quốc cũng điều chỉnh kỳ vọng tăng trưởng kinh tế. Tại kỳ họp Quốc hội Trung Quốc ở Bắc Kinh, chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng năm 2026 trong khoảng 4,5 – 5%.

Đây là lần đầu tiên trong hơn ba thập kỷ mục tiêu tăng trưởng được đặt dưới mức 5%, thấp nhất kể từ năm 1991. Con số này được xem là sự thừa nhận rằng nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm hơn.

Các nhà phân tích cho rằng mục tiêu thấp hơn giúp chính phủ có dư địa xử lý những vấn đề cơ cấu trong nền kinh tế như giảm phát kéo dài, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao và niềm tin tiêu dùng yếu.

Dan Wang, chuyên gia của Eurasia Group, nhận định việc hạ mục tiêu tăng trưởng cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng chấp nhận tốc độ tăng trưởng chậm hơn trong ngắn hạn để tập trung vào cải cách dài hạn.

Trong những năm gần đây, kinh tế Trung Quốc chịu nhiều áp lực từ thị trường bất động sản suy yếu, tiền lương tăng chậm và nhu cầu tiêu dùng trong nước yếu. Trong khi đó, căng thẳng thương mại với Mỹ khiến các doanh nghiệp phải tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới.

Sản xuất mạnh nhưng tiêu dùng yếu

Dù đối mặt nhiều khó khăn, xuất khẩu vẫn là động lực lớn của nền kinh tế Trung Quốc. Năm 2025, nước này ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1.190 tỷ USD, nhờ vào sức mạnh của ngành sản xuất.

Trung Quốc hiện sản xuất phần lớn xe điện, pin lithium và tấm pin mặt trời của thế giới. Hãng xe BYD thậm chí đã vượt Tesla để trở thành nhà sản xuất xe điện lớn nhất toàn cầu.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào sản xuất cũng gây ra tình trạng dư thừa công suất và cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp, khiến giá bán giảm mạnh và lợi nhuận bị thu hẹp.

Nhiều chuyên gia cho rằng để cải thiện triển vọng kinh tế, Trung Quốc cần thúc đẩy tiêu dùng trong nước và chuyển sang mô hình tăng trưởng chất lượng cao dựa trên công nghệ tiên tiến.

Chính phủ đã thử nhiều biện pháp như trợ cấp mua thiết bị gia dụng, xe điện, tăng lương hưu và hỗ trợ chăm sóc trẻ em nhằm kích thích chi tiêu. Tuy vậy, các chính sách này vẫn chưa đủ để tạo ra sự thay đổi lớn khi thu nhập của nhiều hộ gia đình tăng chậm.

Đặt cược vào công nghệ cho giai đoạn phát triển mới

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế chậm lại và cạnh tranh quốc tế gia tăng, Trung Quốc dường như đang đặt cược vào công nghệ như động lực chính cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Các kế hoạch công nghiệp mới được kỳ vọng sẽ định hướng chiến lược cho chính quyền địa phương, doanh nghiệp trong nước và các tập đoàn đa quốc gia trong 5 năm tới. Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo việc triển khai thiếu phối hợp giữa các địa phương có thể dẫn tới dư thừa công suất và làm gia tăng căng thẳng thương mại với các đối tác.

Dù vậy, với sự kết hợp giữa đầu tư công nghệ, tăng cường sức mạnh quân sự và điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng, Bắc Kinh đang cho thấy quyết tâm chuẩn bị cho một kỷ nguyên cạnh tranh dài hạn với Washington.