Từ Phố Wall đến Thượng Hải, các thị trường lớn đồng loạt rung lắc mạnh trong tháng 7, lý do là gì?

Từ Phố Wall đến Thượng Hải, tháng 7 chứng kiến một hiện tượng hiếm gặp: các thị trường chứng khoán lớn đồng loạt rung lắc mạnh dù bối cảnh kinh tế ở mỗi nơi rất khác nhau.

Điểm chung đằng sau những cơn địa chấn là các diễn biến địa chính trị và cơn sốt AI. Xung đột Mỹ – Iran làm dấy lên lo ngại về giá dầu, lạm phát và lãi suất của Fed, trong khi định giá đã ở mức rất cao của các cổ phiếu chip và AI khiến nhà đầu tư trở nên đặc biệt nhạy cảm với mọi tín hiệu về chi phí vốn, lợi nhuận hay nhu cầu công nghệ.

Khi tâm lý thay đổi, dòng tiền đòn bẩy và dòng vốn quốc tế đã khuếch đại biến động từ New York, Seoul, Đài Bắc cho tới Thượng Hải.

Mỹ: Giá dầu và Fed là biến số lớn

Nếu chỉ nhìn vào giá đóng cửa của các chỉ số chứng khoán chính của Mỹ trong phiên đầu tháng và phiên gần nhất, người ta dễ lầm tưởng rằng thị trường đi ngang trong một tháng qua. Nhưng trên thực tế, thị trường lớn nhất thế giới đã phải trải qua những phiên biến động mạnh bất ngờ.

Ví dụ, trong phiên 8/7, Dow Jones mất gần 600 điểm, tương đương 1,09%, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận hòa bình tạm thời với Iran đã “kết thúc”. Hoặc trong phiên 13/7, chỉ số thiên về công nghệ Nasdaq Composite lao dốc hơn 1,55% khi Mỹ lại phong tỏa eo biển Hormuz.

Tựu chung, các yếu tố chính khuynh đảo thị trường Mỹ trong tháng này là xung đột với Iran – và sâu xa hơn là ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang (Fed).

Nguồn cung dầu thô gặp rủi ro có thể kéo giá năng lượng và lạm phát tăng mạnh, thúc đẩy Fed tăng lãi suất. Lãi suất gia tăng gây ảnh hưởng nặng nề đến nhóm cổ phiếu công nghệ – và đặc biệt là cổ phiếu chip – trong bối cảnh định giá đã leo lên vùng cao nhờ làn sóng AI trong vài năm qua. Trong khi đó, nhóm công nghệ lại là nhóm chủ lực dẫn dắt thị trường.

Thêm nữa, nhiều công ty công nghệ cũng đang vay nợ lớn để phát triển AI, vì vậy chi phí vay đắt đỏ hơn sẽ đè nặng lên khả năng sinh lời của họ.

Hàn Quốc: AI cộng hưởng với bài toán lãi suất

Chứng khoán Hàn Quốc mang lại mức sinh lời ấn tượng cho nhà đầu tư trong năm nay, nhưng đi kèm là những đợt biến động rất mạnh. Theo tính toán của Bloomberg, mức độ biến động của chỉ số Kospi từ đầu năm đến ngày 20/7 thậm chí còn vượt cả bitcoin – đồng tiền mã hóa vốn nổi tiếng với những cú tăng giảm chóng mặt.

Chỉ riêng trong tháng 7, Sở Giao dịch Chứng khoán Hàn Quốc đã hai lần phải kích hoạt cơ chế “ngắt mạch”, vào ngày 7/7 và 13/7. Trong phiên 13/7, Kospi lao dốc 8,95%, khiến hàng trăm tỷ USD vốn hóa thị trường bị xóa sổ. Để so sánh, cơ chế này không được kích hoạt lần nào trong năm 2025 và chỉ được sử dụng một lần trong cả năm 2024.

Hai chất xúc tác chính gây áp lực lên Kospi trong tháng này là quyết định nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản (bps) của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc và làn sóng bán tháo cổ phiếu AI trên phạm vi toàn cầu. Cả hai yếu tố đều gây sức ép trực tiếp lên nhóm cổ phiếu chip – động lực lớn nhất của thị trường Hàn Quốc.

Một nguyên nhân khiến thị trường Hàn Quốc trở nên đặc biệt nhạy cảng với các thông tin tiêu cực là sự tập trung quá lớn vào hai “ông lớn” sản xuất chip nhớ Samsung Electronics và SK Hynix – những doanh nghiệp hưởng lợi nhiều nhất từ làn sóng AI.

Hai cổ phiếu này hiện chiếm hơn một nửa tỷ trọng của chỉ số Kospi. Theo Bloomberg, nếu tính thêm các quỹ ETF sử dụng đòn bẩy để theo dõi chúng, nhóm tài sản này chiếm tới hơn 70% tổng giá trị giao dịch hàng ngày trên thị trường chứng khoán Hàn Quốc trị giá khoảng 4.000 tỷ USD.

Mức độ tập trung cao này khiến những biến động của nhóm cổ phiếu AI nhanh chóng lan ra toàn thị trường. Đồng thời, việc nhà đầu tư cá nhân sử dụng đòn bẩy lớn cũng khuếch đại các đợt tăng giảm: khi giá cổ phiếu đi xuống, áp lực bán giải chấp có thể tạo ra vòng xoáy bán tháo và khiến đà giảm càng mạnh hơn.

Đài Loan: Thị trường đi theo TSMC

Tương tự như Hàn Quốc, động lực đằng sau đà tăng của chỉ số Taiex là làn sóng AI, cũng như lực cầu của nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Đài Loan là một trong những mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng AI nhờ TSMC – công ty sản xuất hơn 90% các con chip tiên tiến nhất trên toàn cầu. 

Chỉ số Taiex vì vậy thường biến động gần như đồng pha với cổ phiếu TSMC và nhóm bán dẫn toàn cầu. Tính từ đầu năm đến hết phiên 21/7, Taiex đã mất hơn 4%.

Trong phiên giao dịch 17/7, TSMC lao dốc 7,3% sau khi nhà sản xuất chip này nâng dự báo chi tiêu và doanh thu trong năm nay . Một số nhà đầu tư nêu bật những lo ngại về chi phí gia tăng, cùng với sự mệt mỏi (fatigue) của cơn sốt AI đã kéo dài suốt vài năm qua.

Mức giảm của TSMC đẩy chỉ số Taiex đi xuống 6,5% và rơi vào vùng điều chỉnh kỹ thuật. Khối ngoại bán ròng 5,8 tỷ USD trong phiên giao dịch đó.

Nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng vội tìm cách giảm thiểu rủi ro. Trong ngày 20/7, các nhà đầu tư cá nhân tại Đài Loan đã nhanh chóng cắt giảm các vị thế mua cổ phiếu sử dụng đòn bẩy với tốc độ mạnh nhất kể từ tháng 4/2025.

Dư nợ vay ký quỹ (margin) dùng để mua cổ phiếu đã giảm gần 896 triệu USD, đánh dấu mức giảm trong một ngày lớn nhất kể từ đợt bán tháo do lo ngại về thuế quan hồi năm ngoái.

Động thái rút lui này cho thấy khẩu vị rủi ro đang suy giảm ở nhóm nhà đầu tư cá nhân – lực lượng vốn đóng vai trò chủ chốt trong việc mua bắt đáy tại một trong những thị trường chứng khoán có hiệu suất tốt nhất thế giới trong năm nay.

Triển vọng dài hạn của AI vẫn được đánh giá tích cực, song mức định giá cao khiến thị trường trở nên nhạy cảm với mọi biến động của cổ phiếu chip hay chi phí đầu tư.

Trung Quốc đại lục: Thị trường chứng khoán “chia nửa”

Trong năm nay, chỉ số CSI 300 của Trung Quốc chỉ tăng nhẹ 1,89%, nhưng thực chất có một bộ phận hoạt động rất tốt: Các cổ phiếu liên quan đến AI. Trong nửa đầu năm, các thước đo theo dõi các công ty viễn thông và công nghệ trên chỉ số CSI 300 đã tăng hơn 60%, trái ngược với sự sụt giảm ở 8 nhóm ngành khác.

Đà tăng nóng đã buộc cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc cảnh báo về việc đầu cơ theo “cơn sốt công nghệ” và sử dụng AI để chọn cổ phiếu.

Song, theo tờ Bloomberg, đà tăng giá cổ phiếu của các nhà sản xuất phần cứng AI này phản ánh một sự chuyển dịch rộng lớn hơn đang diễn ra trong nền kinh tế Trung Quốc.

Theo Capital Economics, ngành điện tử và công nghệ thông tin đã đóng góp 1,4 điểm % vào mức tăng trưởng trong quý vừa qua, tương đương 1/3 tổng mức tăng 4,3%. Nhu cầu toàn cầu gia tăng đối với các sản phẩm công nghệ này đang giúp bù đắp cho sự suy yếu trong nước ở các lĩnh vực đầu tư tài sản cố định và chi tiêu tiêu dùng.

Tuy nhiên, sau khi thước đo cổ phiếu công nghệ Trung Quốc đạt mức đỉnh vào ngày 30/6, động lực đã đảo chiều, một phần do sự hỗn loạn của nhóm các cổ phiếu chip lan rộng ra.

Trong phiên 17/7, cổ phiếu công nghệ châu Á đồng loạt lao dốc – đến mức một nhà quản lý quỹ của Neuberger Berman còn mô tả đây là một cuộc “tắm máu” vì diễn ra trên diện rộng. Cổ phiếu Trung Quốc trong phiên này cũng không thoát khỏi cảnh bị bán tháo.

Ông Wen Xunneng, Ceo Zhu Liu Asset Management, bình luận bi quan: “Bong bóng AI toàn cầu đang vỡ. Sự điều chỉnh của thị trường chứng khoán hạng A (các cổ phiếu chất lượng cao ở Trung Quốc) theo sau sự sụt giảm của chứng khoán Hàn Quốc và Mỹ”.

Ông nói thêm: “Ngành AI tiếp tục mở rộng, nhưng điều đó không có nghĩa là giá cổ phiếu sẽ tiếp tục tăng”.

Ngay đầu tuần này, các nhà chức trách đã triển khai một loạt biện pháp nhằm củng cố niềm tin thị trường. Diễn biến của CSI 300 trong ba phiên đầu tuần cho thấy nỗ lực bình ổn tâm lý của các nhà quản lý bước đầu đã thành công.