Xung đột Trung Đông và tác động kinh tế: Góc nhìn từ dự báo mới nhất của ADB

Giá năng lượng leo thang cùng các điều kiện tài chính thắt chặt đã buộc Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) phải hạ dự báo tăng trưởng và nâng dự báo về lạm phát đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang phát triển trong bản cập nhật các dự báo kinh tế mới nhất.

Theo dự báo mới nhất từ ADB, tăng trưởng của khu vực trong năm nay và năm tới lần lượt đạt 4,7% và 4,8%. Con số này đã bị kéo lùi so với mức dự báo 5,1% cho cả hai năm được đưa ra trước đó vào đầu tháng 4.

Song song với đà giảm tăng trưởng, áp lực lạm phát đang trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. ADB dự đoán lạm phát khu vực sẽ tăng lên mức 5,2% trong năm nay, cao hơn nhiều so với mức 3% của năm ngoái, sau đó có thể hạ nhiệt dần xuống 4,1% vào năm 2027.

Chủ tịch ADB Masato Kanda đánh giá đây là một sự điều chỉnh đáng kể nhằm phản ánh bối cảnh khủng hoảng đang ngày càng sâu sắc mà khu vực đang đối mặt. Ông nhấn mạnh rằng các mạng lưới thương mại và năng lượng toàn cầu đang chịu những gián đoạn mang tính hệ thống và kéo dài, đòi hỏi các nỗ lực ứng phó khẩn trương hơn.

Một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn tới kịch bản kém khả quan này là sự biến động mạnh của thị trường năng lượng. Dự báo mới nhất nói trên được đưa ra dựa trên giả định rằng giá dầu sẽ ở mức trung bình 96 USD/thùng trong năm 2026, cao hơn rất nhiều so với mức 69 USD/thùng ở giai đoạn đầu năm, trước khi xung đột ở Trung Đông diễn ra.

Ngân hàng này cũng không loại trừ kịch bản tồi tệ hơn: Nếu xung đột tiếp tục leo thang và giá dầu tăng vọt trong tháng 5/2026, tăng trưởng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang phát triển có thể rơi xuống chỉ còn 4,2% trong năm nay và 4% vào năm tới, trong khi lạm phát có nguy cơ chạm ngưỡng 7,4% trong năm 2026. Trong đó, các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu, du lịch và kiều hối sẽ là những đối tượng chịu tổn thương lớn nhất.

Để giúp các quốc gia thành viên đứng vững trước “cơn gió ngược” này, ADB đã khuyến nghị 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược.

Đầu tiên, thay vì tìm cách kìm hãm các tín hiệu thị trường bằng những biện pháp kiểm soát giá diện rộng hay trợ cấp đại trà — vốn dễ gây ra tình trạng lãng phí nguồn lực và làm sai lệch các động lực kinh tế — ADB cho rằng chính phủ các nước nên chấp nhận để giá năng lượng phản ánh đúng thực tế thị trường, hoặc ít nhất là một phần.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm bớt áp lực ngân sách mà còn tạo ra động lực tự nhiên để người dân và doanh nghiệp chủ động tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi nhiên liệu và thúc đẩy làn sóng đầu tư vào các nguồn năng lượng tái tạo thay thế.

Song song với việc để thị trường vận hành tự nhiên, theo ADB, vai trò điều tiết của Nhà nước cần được thể hiện qua các chính sách tài khóa có trọng tâm và thời hạn rõ ràng. Thay vì hỗ trợ dàn trải, nguồn ngân sách hạn hẹp nên được ưu tiên bảo vệ các hộ gia đình yếu thế nhất và các ngành công nghiệp then chốt đang chịu tổn thương trực tiếp từ giá đầu vào tăng cao.

Những biện pháp hỗ trợ mục tiêu này đóng vai trò như một “tấm đệm” giảm sốc, đồng thời vẫn giữ được các động lực cần thiết để nền kinh tế dần thích nghi với những cú sốc từ bên ngoài mà không gây rủi ro cho an ninh tài chính quốc gia.

Về phía chính sách tiền tệ, các ngân hàng trung ương cần đóng vai trò là “mỏ neo” ổn định cho thị trường. ADB cho rằng ưu tiên lúc này là cung cấp thanh khoản có mục tiêu để duy trì sự vận hành ổn định của hệ thống tài chính và theo dõi sát sao kỳ vọng lạm phát.

Các chuyên gia ADB khuyến cáo cần thận trọng với việc thắt chặt chính sách quá mức, bởi điều này có thể phản tác dụng, làm trầm trọng thêm các rào cản tăng trưởng và gây ra những biến động tài chính khó lường. Trong bối cảnh đó, việc thiết lập một cơ chế truyền thông hiệu quả để định hướng kỳ vọng của thị trường sẽ là chìa khóa để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Cuối cùng, việc quản lý nhu cầu tiêu thụ năng lượng cần được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể trong đời sống hàng ngày. Các chính phủ có thể triển khai các quy định về nhiệt độ điều hòa, cắt giảm hệ thống chiếu sáng không thiết yếu hay tổ chức các chiến dịch tiết kiệm điện vào giờ cao điểm.

Những giải pháp linh hoạt như áp dụng lịch làm việc từ xa, thay đổi giờ làm lệch ca hoặc khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng và các ngày không ô tô tại đô thị vào các dịp lễ không chỉ giúp giảm bớt áp lực tiêu thụ nhiên liệu vận tải mà còn góp phần xây dựng một mô hình tiêu dùng bền vững hơn cho khu vực trong dài hạn.