'Cần phân định rủi ro của hoạt động dầu khí với quyết định đầu tư sai'

Chiều 8/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi). Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là chính sách ưu đãi để thu hút đầu tư dầu khí.

Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Huế Nguyễn Thị Sửu đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo (Bộ Công Thương) để tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế hợp đồng, ưu đãi đầu tư, cũng như vai trò của Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN).

Tuy nhiên, về phân quyền cho PVN, đại biểu cho rằng “càng giao quyền lớn, càng nên có cơ chế kiểm soát tương xứng”. Theo dự thảo, PVN thực hiện quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà trong triển khai hợp đồng và quản lý hoạt động dầu khí. Đồng thời, tập đoàn này cũng có vai trò giám sát hợp đồng, chịu trách nhiệm về kết quả phê duyệt và định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước. Như vậy, PVN vừa là doanh nghiệp đầu tư kinh doanh, vừa được giao kiểm toán, thẩm tra, duyệt quyết toán chi phí của nhà đầu tư.

Do đó, bà đề nghị dự thảo cần chỉnh lý theo hướng phân quyền, nhưng không buông lỏng việc quản lý, kiểm soát. “Cần phân định rõ quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà với hoạt động đầu tư kinh doanh của PVN và doanh nghiệp do tập đoàn sở hữu”, bà Sửu nêu.

Ngoài ra, điều 60 cho phép sau khi kết thúc dự án, chi phí đầu tư thất bại của PVN được bù đắp từ lợi nhuận sau thuế hàng năm. Đồng thời, doanh nghiệp cũng có thể sử dụng phần sản phẩm dầu khí thuộc sở hữu của nước chủ nhà để xử lý bù trừ một số chi phí và nghĩa vụ.

Phó trưởng đoàn đại biểu TP Huế đồng tình rằng thăm dò dầu khí có nhiều rủi ro cao như về mặt địa chất, kỹ thuật, thương mại. Tuy nhiên, bà Sửu đề nghị cũng cần phân định rõ giữa quyết định đầu tư sai, vi phạm quy trình hay lỗi chủ quan với rủi ro khách quan của hoạt động dầu khí.

“Nếu không phân định rõ, cơ chế chia sẻ rủi ro có thể vô tình trở thành cơ chế xã hội hóa tổn thất, nhưng tư nhân hóa lợi ích”, bà cho hay. Đại biểu này cũng đề xuất quy định chính sách ưu đãi đúng mức, đúng thời điểm để thu hút các mỏ cận biên, khu vực có điều kiện địa chất phức tạp. Việc này nhằm tránh ưu đãi trở thành “một đặc quyền kéo dài hơn mức cần thiết”.

Tương tự, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP HCM) cũng kiến nghị về việc giao quyền cho PVN phải đi liền với kiểm soát, bảo đảm sự an toàn pháp lý cho người thực thi tại tập đoàn này. Về chi phí đầu tư thất bại, ông Ngân cho rằng dự thảo luật cần quy định cụ thể các điều kiện, chỉ áp dụng với rủi ro khách quan, không phải cho vi phạm pháp luật hoặc lỗi chủ quan.

“Xác suất thất bại của hoạt động tìm kiếm, thăm dò dầu khí thuộc về bản chất, chứ không phải là sai phạm. Xác lập rõ ràng ranh giới đó trong luật là điều kiện để cơ chế vận hành đúng mục đích, cũng như để người thực thi an tâm quyết định các dự án có độ rủi ro cao”, đại biểu cho hay.

Về nghĩa vụ báo cáo định kỳ của PVN, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai cũng đề nghị Chính phủ quy định chi tiết, xác định rõ ba nội dung về kỳ báo cáo, phạm vi nội dung báo cáo và các hình thức xử lý khi báo cáo phát hiện nội dung chấp thuận, phê duyệt chưa phù hợp. “Khi có các quy định như vậy, nghĩa vụ báo cáo mới trở thành công cụ kiểm soát thực chất và không rơi vào hình thức”, ông Mai góp ý.

Giải trình sau đó, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng nêu thực tế, các dự án dầu khí hiện nay càng ngày càng ở các vùng sâu, nước sâu, xa bờ và có điều kiện triển khai khó khăn hơn, địa chất phức tạp hơn. Vì vậy, các dự án cần vốn đầu tư lớn hơn, thời gian thu hồi vốn dài hơn.

Theo Bộ trưởng, với nhiều mỏ nhỏ, cận biên nếu áp dụng các cơ chế ưu đãi thông thường thì sẽ không đủ điều kiện để nhà đầu tư triển khai dự án đầu tư. “Nếu không triển khai dự án đầu tư, kể cả các mỏ nhỏ, cận biên, Nhà nước cũng không có thêm nguồn thu”, ông Hùng nói.

Vì vậy, ông cho biết dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã bổ sung các chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích phát triển các mỏ nhỏ, cận biên ở khu vực nước sâu, xa bờ và gia tăng hệ số thu hồi dầu.

Về giao quyền cho PVN, Bộ trưởng nói rằng với vai trò đại diện nước chủ nhà, tập đoàn này được giao một số quyền trong ký kết, quản lý, theo dõi, giám sát các hoạt động dầu khí, cũng như phê duyệt những nội dung cụ thể về kỹ thuật.

Ở hai cấp trên của PVN, theo ông Hùng, Chính phủ sẽ quyết định những vấn đề vĩ mô, quan trọng như phân lô dầu khí, ưu đãi đầu tư, đặc biệt về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Bộ Công Thương phê duyệt các vấn đề như hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên trữ lượng, hoạt động kiểm tra, giám sát.