Khi ánh sáng không còn chỉ để chiếu sáng

Từ hiệu suất năng lượng đến hiệu suất tài nguyên, ngành chiếu sáng đang bước vào cuộc chuyển đổi
lớn nhất kể từ khi công nghệ LED xuất hiện.

Trong phần lớn lịch sử phát triển của ngành chiếu sáng, thành công thường được đo bằng số lượng bóng đèn bán ra và lượng điện năng tiết kiệm được. Nhưng khi áp lực về khí hậu, tài nguyên và phát thải ngày càng gia tăng, những thước đo ấy dường như không còn đủ. Câu hỏi ngày càng được đặt ra nhiều hơn không phải là một sản phẩm tiêu thụ bao nhiêu điện, mà là nó sẽ tồn tại bao lâu, được sử dụng thêm bao nhiêu lần và để lại bao nhiêu giá trị sau khi hoàn thành chức năng ban đầu.

Nếu LED từng là lời giải cho bài toán hiệu suất năng lượng, thì những thách thức mới của thời đại Net Zero đang đặt ra một yêu cầu rộng lớn hơn: sử dụng hiệu quả hơn mọi nguồn lực đã được đưa vào nền kinh tế, từ điện năng đến vật liệu và hạ tầng.

Sự dịch chuyển từ hiệu suất năng lượng sang hiệu suất tài nguyên đang làm thay đổi cách ngành chiếu sáng vận hành. Trọng tâm không còn chỉ nằm ở việc tiết kiệm điện năng, mà mở rộng sang cách kéo dài giá trị của những nguồn lực đã được đưa vào nền kinh tế.

Tư duy này được phản ánh trong chương trình phát triển bền vững toàn cầu “Vì cuộc sống tươi sáng và thế giới tốt đẹp hơn” (Brighter Lives, Better World) của Signify. Thông qua việc kết hợp các giải pháp chiếu sáng thông minh với những mục tiêu phát triển bền vững cụ thể, tập đoàn đặt mục tiêu cùng khách hàng tiết kiệm lũy kế 60 tỷ kWh điện năng và giảm cường độ phát thải carbon bình quân 35% mỗi năm đến năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Signify lần đầu tiên đưa hai sáng kiến vào vị trí trung tâm của chiến lược: Chuyển đổi cùng Signify (Signify Switch) và Sáng kiến Vòng đời Tuần hoàn (Signify Circle).

Trong đó, Signify Switch tập trung vào bài toán trước mắt: đẩy nhanh quá trình thay thế các hệ thống chiếu sáng cũ bằng công nghệ LED hiệu suất cao. Dù LED đã trở thành tiêu chuẩn mới của ngành, hàng tỷ điểm sáng trên thế giới vẫn đang vận hành bằng các công nghệ tiêu tốn nhiều điện năng hơn mức cần thiết.

Theo Signify, việc nâng cấp hệ thống chiếu sáng là một trong những giải pháp nhanh và hiệu quả nhất để giảm phát thải trong ngắn hạn.

Trong khi Signify Switch hướng tới việc giảm tiêu thụ năng lượng ngay hôm nay, Signify Circle lại đặt ra một câu hỏi dài hạn hơn: làm thế nào để kéo dài giá trị của sản phẩm sau khi nó hoàn thành chức năng ban đầu?

Ở mô hình kinh doanh truyền thống, doanh thu thường gắn liền với việc bán thêm thiết bị mới. Với cách tiếp cận tuần hoàn, trọng tâm chuyển sang kéo dài tuổi thọ và khả năng khai thác của những thiết bị đang tồn tại.

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của tư duy này là mô hình Chiếu sáng như một dịch vụ (Light as a Service). Thay vì thay mới toàn bộ hệ thống khi thiết bị xuống cấp hoặc công nghệ thay đổi, khách hàng có thể tiếp tục khai thác hạ tầng hiện có, trong khi việc bảo trì, nâng cấp và thay thế từng bộ phận được thực hiện xuyên suốt vòng đời vận hành. Nhờ đó, giá trị của hệ thống được duy trì lâu hơn, đồng thời giảm nhu cầu tiêu thụ vật liệu và đầu tư mới.

Nhận định này cũng phần nào lý giải vì sao Signify đưa Signify Switch và Signify Circle trở thành hai trụ cột chiến lược.

Ở góc độ rộng hơn, sự chuyển dịch này phản ánh một thay đổi đang diễn ra ở nhiều ngành công nghiệp: tăng trưởng không còn được đo đơn thuần bằng số lượng sản phẩm bán ra, mà bằng khả năng sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên trong suốt vòng đời của chúng.

Theo ông As Tempelman, CEO của Signify, chương trình “Vì cuộc sống tươi sáng và thế giới tốt đẹp hơn 2030” được xây dựng trên quan điểm rằng hiệu quả năng lượng, sử dụng tài nguyên và giá trị xã hội không phải những mục tiêu tách rời, mà có thể đồng hành cùng tăng trưởng kinh doanh.

Thị trường cũng đang phản ánh rõ hơn giá trị của cách tiếp cận này. Năm 2025, Signify duy trì doanh thu khoảng 5,8 tỷ EUR, đồng thời tiếp tục đầu tư vào các nền tảng chiếu sáng kết nối, kinh tế tuần hoàn và công nghệ số. Doanh nghiệp cũng được ghi nhận trong các bảng xếp hạng phát triển bền vững hàng đầu thế giới năm thứ 9 liên tiếp, cho thấy các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh và quản trị doanh nghiệp.

Nhưng nếu kinh tế tuần hoàn trả lời câu hỏi làm thế nào để kéo dài giá trị của tài sản, thì một xu hướng khác đang làm thay đổi chính khái niệm về hệ thống chiếu sáng.

Hãy hình dung một sân vận động hiện đại vào đêm diễn ra trận đấu. Hệ thống chiếu sáng không chỉ bảo đảm tầm nhìn cho vận động viên, trọng tài, ban huấn luyện và khán giả. Nó còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn phát sóng truyền hình, điều chỉnh theo từng kịch bản sự kiện và kiểm soát mức tiêu thụ năng lượng trong suốt thời gian vận hành.

Những yêu cầu đó cho thấy vai trò của chiếu sáng ngày nay đã vượt xa câu chuyện độ sáng đơn thuần. Sau khi giải quyết bài toán tiết kiệm điện năng bằng công nghệ LED, ngành chiếu sáng đang hướng tới một mục tiêu mới: sử dụng dữ liệu để quản lý không gian hiệu quả hơn. Ánh sáng giờ đây không chỉ phục vụ nhu cầu nhìn thấy. Nó còn trở thành nguồn thông tin giúp các công trình được quản lý hiệu quả hơn.

Đó là hướng đi của các nền tảng kết nối như Interact. Mỗi điểm sáng không chỉ phát ra ánh sáng mà còn cung cấp thông tin về cách một không gian đang được sử dụng, từ đó hỗ trợ người quản lý theo dõi, điều chỉnh và khai thác nguồn lực hiệu quả hơn.

Tại các tòa nhà văn phòng, ánh sáng có thể được điều chỉnh theo mật độ sử dụng thực tế nhằm giảm lãng phí năng lượng. Trong nhà máy, hệ thống hỗ trợ theo dõi và quản lý tài sản hiệu quả hơn. Ở quy mô đô thị, các điểm sáng kết nối có thể phục vụ giao thông, an ninh và nhiều dịch vụ công cộng khác.

Xu hướng này cũng đang xuất hiện ngày càng nhiều tại Việt Nam. Từ nhà ga hành khách, cầu đô thị, sân vận động cho tới các công trình văn hóa – giải trí, hệ thống chiếu sáng ngày càng được tích hợp vào quá trình quản lý và điều phối không gian thay vì chỉ thực hiện chức năng chiếu sáng.

Đó cũng là định hướng mà Signify đang theo đuổi khi mở rộng các giải pháp cho lĩnh vực thể thao, hạ tầng và đô thị hiện đại. Từ sân vận động, nhà ga cho tới các khu công nghiệp, những điểm sáng giờ đây có thể tham gia vào quá trình quản lý năng lượng, tài sản và trải nghiệm người dùng thông qua các dữ liệu vận hành được thu thập theo thời gian thực.

Nhưng dù công nghệ phát triển đến đâu, mục tiêu cuối cùng vẫn không thay đổi: tạo ra những không gian an toàn hơn, hiệu quả hơn và thuận tiện hơn cho con người.

Ở các đô thị lớn, hiệu quả của ánh sáng có thể được đo bằng lượng điện năng tiết kiệm hay mức giảm phát thải carbon. Nhưng tại nhiều bản làng vùng cao, giá trị của ánh sáng lại được cảm nhận theo một cách giản dị hơn.

Đó là con đường về nhà sáng hơn khi đêm xuống. Là những giờ học có thể kéo dài thêm dưới ánh đèn. Là khoảng sân cộng đồng vẫn còn đủ sáng để người dân gặp gỡ, sinh hoạt sau khi mặt trời lặn.

Tinh thần ấy được cụ thể hóa qua chương trình “Quà tặng chiếu sáng” tại Tuyên Quang. Cùng các đối tác, Signify Việt Nam đã lắp đặt 800 bộ đèn năng lượng mặt trời Philips tại 15 thôn còn nhiều khó khăn, góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt cho hơn 18.000 người dân địa phương.

Nhìn ở góc độ rộng hơn, đây cũng là cách những mục tiêu phát triển bền vững được kiểm chứng trong thực tế. Bởi suy cho cùng, giá trị lớn nhất của công nghệ không nằm ở những chỉ số vận hành, mà ở khả năng cải thiện chất lượng cuộc sống và mở rộng cơ hội phát triển cho con người.

Khi mục tiêu cộng đồng hòa cùng năng lực cốt lõi của doanh nghiệp, ánh sáng không còn đơn thuần là một sản phẩm. Nó trở thành cầu nối thu hẹp khoảng cách phát triển, mở ra những cơ hội mới và kết nối con người với một tương lai bền vững hơn.

Trong cách tiếp cận ấy, ánh sáng không còn chỉ để chiếu sáng. Nó trở thành một phần của lời giải cho những bài toán về năng lượng, tài nguyên và phát triển bền vững mà xã hội đang cùng đối mặt.

Và có lẽ, đó cũng là dấu hiệu rõ nhất cho thấy một ngành công nghiệp quen thuộc đang bước vào giai đoạn thay đổi sâu sắc nhất kể từ khi LED xuất hiện.