Đại diện FTSE: Không phải mã nào trong VN30 cũng đạt chuẩn vào rổ chỉ số quốc tế

Trong khuôn khổ webinar “FTSE Inclusion – Structural Changes and Investment Opportunities” do CTCP Chứng khoán SSI tổ chức mới đây, bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách khu vực châu Á – Thái Bình Dương của FTSE Russell, cho biết việc lựa chọn cổ phiếu vào rổ chỉ số được xây dựng dựa trên các tiêu chí liên quan đến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Theo đó, một cổ phiếu muốn được đưa vào rổ chỉ số cần đáp ứng đồng thời các yêu cầu về thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) và mức độ mở đối với nhà đầu tư nước ngoài. Các yếu tố này phản ánh mức độ “đầu tư được” của cổ phiếu, thay vì chỉ dựa vào vốn hóa hay vị thế trên thị trường.

Với cách tiếp cận này, quy mô vốn hóa không phải là điều kiện đủ, khi một cổ phiếu chỉ được xem là phù hợp nếu nhà đầu tư quốc tế có thể thực sự tiếp cận và giao dịch trên thị trường.

Trong ba tiêu chí trên, thanh khoản là điều kiện cơ bản nhằm đảm bảo khả năng giao dịch với quy mô lớn. Đây là yêu cầu phổ biến đối với các quỹ đầu tư theo chỉ số, khi cần giải ngân theo tỷ trọng danh mục và duy trì khả năng mua bán liên tục.

Tỷ lệ free-float là tiêu chí tiếp theo. Các bộ chỉ số quốc tế yêu cầu cổ phiếu phải có lượng cổ phần đủ lớn được tự do giao dịch. Trong trường hợp sở hữu tập trung cao, phần cổ phiếu lưu hành trên thị trường sẽ bị thu hẹp, qua đó ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng tiêu chí, kể cả với những doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn.

Giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại) là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế. Khi room ngoại đã kín, phần cổ phiếu còn lại mà khối ngoại có thể mua gần như không đáng kể, dù cổ phiếu vẫn có thanh khoản tốt trên thị trường nội địa. Khi đó, tỷ lệ cổ phiếu thực sự có thể đầu tư sẽ thấp hơn so với quy mô vốn hóa thể hiện.

Sự khác biệt này thể hiện rõ khi so sánh với các rổ chỉ số nội địa. Hiện VN30 gồm 30 cổ phiếu có giá trị vốn hóa và thanh khoản lớn, phản ánh cấu trúc thị trường trong nước. Tuy nhiên, việc một cổ phiếu nằm trong VN30 không đồng nghĩa với việc đáp ứng đầy đủ tiêu chí của các bộ chỉ số quốc tế, do các yếu tố như free-float và room ngoại không phải là điều kiện ràng buộc trong cùng mức độ.

Ở góc độ cấu trúc phân bổ, ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng kiêm Giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn Đầu tư của CTCP Chứng khoán SSI, cho biết trong các danh mục tham chiếu trên thị trường, bao gồm những rổ như VN30, các nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn thường chiếm tỷ trọng đáng kể, trong đó nhóm ngân hàng là một trong những nhóm có tỷ trọng cao.

Tuy nhiên, một số cổ phiếu trong nhóm này vẫn tồn tại hạn chế liên quan đến room ngoại, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Điều này cho thấy ngay cả với các nhóm ngành có tỷ trọng lớn trong thị trường, việc đáp ứng tiêu chí của các bộ chỉ số quốc tế không chỉ phụ thuộc vào quy mô mà còn phụ thuộc vào cấu trúc sở hữu và mức độ mở đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Từ góc nhìn dòng vốn, các tiêu chí này đồng nghĩa với việc quá trình nâng hạng không dẫn đến sự tham gia đồng loạt vào toàn bộ nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn. Thay vào đó, dòng vốn có xu hướng phân bổ có chọn lọc, ưu tiên các cổ phiếu đáp ứng điều kiện về thanh khoản, free-float và khả năng tiếp cận.

Quá trình nâng hạng vì vậy không mở rộng cơ hội đồng đều, mà đặt ra một bộ lọc rõ ràng, trong đó chỉ những cổ phiếu đáp ứng tiêu chí về khả năng đầu tư mới có thể thu hút dòng vốn quốc tế.