Doanh nghiệp nhỏ và vừa trước nguy cơ trở thành mắt xích yếu trên môi trường số

Theo TS. Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), những hạn chế về nguồn lực, thiếu hụt nhân sự công nghệ chuyên sâu và nhận thức chưa đầy đủ về an ninh mạng toàn diện khiến nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa trên không gian mạng, từ đó có thể làm gián đoạn chuỗi giá trị toàn cầu.

Thực tế, nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp các sự cố như mất dữ liệu khách hàng, gián đoạn hợp đồng quan trọng hay các hình thức tấn công, lừa đảo trực tuyến, gây ảnh hưởng lâu dài đến uy tín và niềm tin thị trường.

Ảnh: Hà Anh/Mekong ASEAN.

“Những tình huống này cho thấy, việc bảo đảm an ninh mạng không còn là vấn đề kỹ thuật đơn thuần mà là bài toán chiến lược, liên quan trực tiếp đến sự ổn định và phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế quốc gia”.

TS. Nguyễn Hồng Quân

Nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam không chỉ là trụ cột kinh tế mà còn góp phần duy trì ổn định xã hội, khi chiếm khoảng 97 – 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp 20% GDP và giải quyết 80% việc làm.

Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, năm 2025, các hệ thống thông tin tại Việt Nam đã phải đối mặt với khoảng 552.000 cuộc tấn công, trong đó hơn 52,3% cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp ghi nhận bị ảnh hưởng.

Bốn nhóm thách thức

Cũng tại diễn đàn, ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách Chiến lược Trung ương chỉ ra 4 nhóm thách thức chính về an ninh mạng mà nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa đang phải đối mặt.

Thứ nhất là các mối đe dọa hiện hữu ngày càng gia tăng, khi số lượng thiết bị bị tấn công và nhiễm mã độc không ngừng tăng. Khi sự cố xảy ra, doanh nghiệp thường rơi vào thế bị động, với những tác động nghiêm trọng đến hoạt động vận hành.

Thứ hai là rủi ro từ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp không hoạt động độc lập mà liên kết với nhiều đối tác, do đó chỉ cần một mắt xích có bảo mật yếu, toàn bộ hệ thống có thể bị ảnh hưởng. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa thường đầu tư hạn chế cho an ninh mạng và chủ yếu phản ứng sau khi sự cố xảy ra.

Thứ ba là thiếu chiến lược dài hạn. Nhiều doanh nghiệp mới chỉ dừng ở mức số hóa từng phần, chưa thực hiện chuyển đổi số toàn diện. Việc vừa chuyển đổi số, vừa đảm bảo an ninh mạng trở thành trở ngại lớn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào các nền tảng bên thứ ba như mạng xã hội cũng khiến hoạt động kinh doanh dễ bị tác động khi thuật toán thay đổi.

Thứ tư là rào cản về nguồn lực. Các hạn chế về tài chính, nhân lực và hạ tầng công nghệ là vấn đề mang tính nền tảng, không chỉ tại Việt Nam mà còn phổ biến trên toàn cầu. Nếu không được giải quyết, những rào cản này sẽ tiếp tục cản trở quá trình chuyển đổi số và làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

Xây cơ chế cảnh báo sớm, áp dụng quy trình 3-2-1

Nhằm nâng cao năng lực an ninh mạng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Nguyễn Hoa Cương đề xuất một số nhóm giải pháp, từ cấp độ chính sách đến thực thi.

Trước hết, Chính phủ cần xây dựng cơ chế cảnh báo sớm thông qua việc thiết lập hệ thống chia sẻ thông tin về các mối đe doạ mạng liên ngành để các doanh nghiệp nhỏ có thể chủ động phòng tránh; xây dựng các nền tảng hỗ trợ như cổng thông tin và danh bạ các nhà cung cấp dịch vụ an ninh mạng uy tín, đã được xác thực, nhằm giúp doanh nghiệp dễ dàng lựa chọn giải pháp phù hợp.

Đồng thời, cần thúc đẩy mô hình hợp tác công – tư, trong đó doanh nghiệp, hiệp hội và các trường đại học cùng tham gia đào tạo nhân lực và tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố. Việc lồng ghép yếu tố giới trong các chính sách an ninh mạng, đặc biệt với các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ, cũng cần được chú trọng.

Diễn đàn “Tương lai số an toàn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ” diễn ra ngày 15/4. Ảnh: Hà Anh/Mekong ASEAN.

Đối với doanh nghiệp, ông Cương khuyến nghị cần thực hiện các biện pháp “vệ sinh mạng” như sử dụng phần mềm diệt virus, tường lửa, thiết lập chính sách mật khẩu mạnh, mã hóa dữ liệu và xác thực nhiều lớp.

Doanh nghiệp cũng nên áp dụng quy trình sao lưu dữ liệu 3-2-1, tức lưu trữ ít nhất 3 bản sao, trên 2 loại phương tiện khác nhau và có một bản lưu trữ ngoại vi (offsite), nhằm đảm bảo an toàn trước các cuộc tấn công mã hóa dữ liệu.

Góp thêm ý kiến, ông Nguyễn Minh Đức, nhà sáng lập kiêm CEO CyRadar, cho rằng doanh nghiệp cần tăng cường đào tạo nhận thức và chuyên môn về an ninh mạng cho đội ngũ nhân sự; đồng thời định kỳ đánh giá, phát hiện lỗ hổng trong hệ thống. Hạ tầng mạng và máy chủ của cơ quan, doanh nghiệp cũng cần được trang bị các giải pháp như tường lửa, sao lưu dự phòng, chống rò rỉ dữ liệu và phòng chống mã độc.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Bước ngoặt pháp lý, tiệm cận chuẩn mực toàn cầu Theo Luật sư Lưu Xuân Vĩnh, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đánh dấu bước ngoặt hoàn thiện khung pháp lý, đồng thời đưa Việt Nam tiệm cận chuẩn mực quốc tế, hình thành “ngôn ngữ chung” về dữ liệu, nhưng cũng đặt ra áp lực tuân thủ ngày càng lớn.

AI đang khiến không gian mạng trở thành ‘chiến trường động’ Theo TS. Nguyễn Hồng Quân, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), không gian mạng đã trở thành một ‘chiến trường động’, nơi các hoạt động tấn công và phòng thủ diễn ra liên tục, với tốc độ ngày càng nhanh.

Phấn đấu đến năm 2030 có 10.000 chuyên gia an ninh mạng chuyên sâu Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ký Quyết định số 515/QĐ-TTg ngày 30/3 phê duyệt Đề án “Nâng cao năng lực hoạt động của lực lượng bảo vệ an ninh mạng quốc gia”.