Bộ trưởng Tư pháp nói về cải cách trong thủ tục công chứng

Đại biểu Phạm Văn Hoà (Đoàn Đồng Tháp) phát biểu thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội

Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, sáng ngày 11/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định về phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) bày tỏ sự đồng tình với hướng dự thảo quy định các giao dịch công chứng phải được luật xác định rõ, nhất là các giao dịch liên quan đến đất đai, bất động sản như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng hiện nay giữa Luật Công chứng và một số luật chuyên ngành vẫn tồn tại những điểm chưa thống nhất, dẫn tới nguy cơ chồng chéo khi áp dụng trong thực tế.

Theo đại biểu, cơ quan soạn thảo cần rà soát đồng bộ với Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản để làm rõ trường hợp nào bắt buộc công chứng, trường hợp nào không bắt buộc. “Nếu không xử lý triệt để, cùng một loại giao dịch nhưng có thể bị điều chỉnh khác nhau bởi các luật khác nhau, gây phiền hà, phát sinh chi phí và kéo dài thủ tục cho người dân,” đại biểu nói, đồng thời nhấn mạnh việc hoàn thiện luật phải hướng tới mục tiêu giảm bớt những yêu cầu không thật sự cần thiết trong quá trình thực hiện giao dịch dân sự.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn (Đoàn Thanh Hoá) đề nghị không đưa hợp đồng đặt cọc bất động sản vào diện bắt buộc công chứng vì thực tế có thể phát sinh rủi ro.

Dẫn quy định của Bộ luật Dân sự, ông Hoàn cho biết khi bên mua vi phạm cam kết, bên bán có quyền chuyển nhượng tài sản cho người khác. Tuy nhiên nếu hợp đồng đặt cọc đã được công chứng mà chưa được hủy bỏ do phát sinh tranh chấp, tổ chức hành nghề công chứng không thể tiếp tục công chứng hợp đồng mua bán với người mua mới.

Ông cho rằng đây là điểm dễ bị lợi dụng, bởi trong quá trình giải quyết tranh chấp, tòa án chỉ tuyên văn bản công chứng vô hiệu khi có vi phạm pháp luật, văn bản đó vẫn có hiệu lực cho đến khi các bên cùng yêu cầu hủy bỏ. Trong thời gian đó, bên mua có thể cố tình chây ì, gây sức ép buộc bên bán phải trả thêm tiền mới chấp nhận hủy cọc.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn (Đoàn Thanh Hoá). Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Lê Thanh Hoàn cũng góp ý về phạm vi công chứng giao dịch bất động sản. Ông đề nghị tránh thiết kế quy định theo hướng khép kín, hạn chế quyền lựa chọn của người dân. Khi hoạt động công chứng đã được xã hội hóa thì người dân phải được quyền chọn tổ chức hành nghề công chứng phù hợp, thay vì bị bó hẹp theo địa bàn nơi có bất động sản.

Ông cho rằng nếu chỉ cho phép công chứng tại nơi có tài sản thì sẽ tạo ra lợi thế vị trí, không thúc đẩy cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ. Cách tiếp cận này cũng thiếu thống nhất với một số giao dịch khác liên quan bất động sản như công chứng di chúc hoặc văn bản từ chối nhận di sản, vốn không phụ thuộc nơi có tài sản.

Vì vậy, đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi công chứng ngoài trụ sở và từng bước cho phép thực hiện công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính khi cơ sở dữ liệu công chứng tập trung đã hoàn thiện, vận hành ổn định và bảo đảm an toàn pháp lý.

Cũng quan tâm đến việc công chứng trong giao dịch bất động sản, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn Phú Thọ) đề nghị quy định linh động theo hướng không bắt buộc tất cả mọi người đều phải công chứng mà việc này sẽ do người giao dịch tự nguyện thực hiện hoặc không thực hiện.

“Liên quan đến sai phạm như trốn thuế trong các giao dịch bất động sản, công chứng có chịu trách nhiệm không? Nếu công chứng không chịu trách nhiệm thì chỉ cần ký hợp đồng mua bán theo các mẫu quy định của Nhà nước và ra nộp thuế,” ông Tuấn nêu quan điểm.

Quản lý chặt chẽ giao dịch bất động sản là cần thiết

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội

Phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật đã thực hiện bước cải cách lớn khi giảm từ 22 loại giao dịch bắt buộc phải công chứng xuống còn 16 loại.

“Quan điểm của Chính phủ là chỉ quy định những giao dịch mang tính chất quan trọng, đòi hỏi độ an toàn pháp lý cao trong luật, còn lại thực hiện theo quy định của các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản,” ông Tùng nói và cho hay cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu tiếp thu ý kiến đại biểu, để làm rõ hơn các tiêu chí, tránh sự chồng chéo giữa Luật Công chứng và các luật chuyên ngành.

Đối với quy định tại Điều 44 về công chứng giao dịch bất động sản, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đề xuất tiếp tục duy trì thẩm quyền công chứng theo địa hạt (tỉnh, thành phố). Theo đánh giá, trong bối cảnh cơ sở dữ liệu công chứng chưa được xây dựng tập trung, việc bỏ ngay quy định này tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt với các giao dịch bất động sản có giá trị lớn và dễ phát sinh tranh chấp.

“Quy định theo địa hạt giúp công chứng viên có điều kiện kiểm tra thực tế tài sản, xác thực nhân thân, hạn chế gian lận, bảo đảm an toàn pháp lý,” Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Bộ trưởng chia sẻ thêm, kinh nghiệm quốc tế tại các nước có hệ thống công chứng phát triển như Pháp, Đức, Tây Ban Nha cũng cho thấy việc quản lý chặt chẽ giao dịch bất động sản là cần thiết.

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật đã có bước điều chỉnh theo hướng thu hẹp phạm vi áp dụng thẩm quyền công chứng theo địa hạt, nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân. Với các giao dịch gián tiếp liên quan đến bất động sản, thay vì bắt buộc phải công chứng tại địa phương nơi có tài sản như trước đây, nay có thể thực hiện tại bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào. Đây được xem là một cải cách đáng chú ý, giúp giảm thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

“Dự thảo cũng đặt ra lộ trình cụ thể để tiến tới đồng bộ hóa, gắn với việc xây dựng hệ thống dữ liệu công chứng thống nhất toàn quốc. Nội dung này sẽ được Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và báo cáo Quốc hội với phương án rõ ràng, minh bạch hơn,” Bộ trưởng Tư pháp nói.