Chiềng An Khát vọng xanh từ hạt cà phê Arabica chín đỏ

Từ một địa bàn thuần nông, Chiềng An đang chuyển mình trở thành trung tâm sản xuất Arabica và nông nghiệp hữu cơ của thành phố Sơn La. Đó không chỉ là câu chuyện những nương cà phê rộn rã tiếng cười, mà còn về những lớp lang phức hợp hơn: từ định hướng của chính quyền đến hành động của người dân, sự đồng hành của doanh nghiệp. Đó còn là câu chuyện quản trị sau sáp nhập, là việc truyền tải chính sách vào từng nhịp đập cuộc sống, là quá trình chuyển đổi sinh kế cho người dân, tái cấu trúc ngành cà phê, phát triển du lịch sinh thái, và khát vọng của cộng đồng về một cuộc sống xanh toàn diện.

Sau sáp nhập, Chiềng An mang hình hài một phường đô thị nhưng trải rộng như một vùng trung du – miền núi: địa bàn rộng, dân số đông, 10 dân tộc cùng chung sống, trong đó người Thái chiếm đa số và sản xuất nông nghiệp vẫn là trụ cột. Cấu trúc ấy đặt ra bài toán quản trị không hề đơn giản, nhưng đồng thời cũng mở ra một lợi thế hiếm có – nơi văn hóa, cảnh quan và sinh kế gắn chặt với nhau như những lớp đất bồi trên triền đồi.

Ông Trần Công Chính, Bí thư Đảng ủy phường, chia sẻ với Mekong ASEAN bằng giọng điềm tĩnh: “Chiềng An là phường nhưng lại có một cấu trúc nông thôn rất rộng. Đây là bài toán thách thức, nhưng cũng là lợi thế mà chúng tôi phải tận dụng bằng mọi giá”. Từ khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vai trò cấp phường trở nên rõ ràng hơn, gần dân hơn, buộc cách nghĩ – cách làm cũng phải thay đổi.

Chính từ tư duy đó, Chiềng An định hình ba trụ cột phát triển: lấy nông nghiệp xanh làm trung tâm, nâng cao chất lượng lao động như một chiến lược dài hạn, và coi chuyển đổi số là “đường điện” để bộ máy vận hành thông suốt. Những định hướng này được cụ thể hóa trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ phường lần thứ I (tháng 7/2025) – như một bản đồ hành động gắn sát đời sống.

Những định hướng ấy hiện lên rõ nhất trên các đồi Arabica đã bén rễ nơi đây hơn ba thập kỷ. Năm 2025, cà phê Việt Nam đạt mức tăng trưởng chưa từng có. Trong “kỳ tích” ấy, Sơn La nổi bật không phải vì sản lượng mà bởi chất lượng, bản sắc vùng trồng và giá trị sản phẩm. Những người già ở bản thường nói: muốn cảm nhận “linh khí” Sơn La, hãy đứng trên đồi cà phê mùa quả chín.

Với 26.000 ha Arabica – vùng trồng lớn nhất cả nước, 76% diện tích được chứng nhận bền vững, sản lượng 37.700 tấn/năm và kim ngạch xuất khẩu 100 triệu USD, Sơn La trở thành tên tuổi đặc biệt trên bản đồ Arabica Việt Nam.

Trong bức tranh đó, Chiềng An được ví như “thủ phủ cà phê” của thành phố, với 1.987 ha, sản lượng gần 15.500 tấn/năm, doanh thu gần 434 tỷ đồng. Hơn 1.300 ha đã đạt chuẩn 4C, Rainforest Alliance, VietGAP. Những con số ấy phản chiếu sự hồi sinh mạnh mẽ của nông nghiệp địa phương.

Nhưng phía sau các thống kê là câu chuyện rất đời. Ở bản Tam Quỳnh, chị Cà Thị Thương, trưởng bản, kể rằng mùa cà phê năm nay mang lại thu nhập vượt xa những năm trước, tăng gấp 7–8 lần. Toàn bản có 772 ha, năng suất 8 tấn/ha, nhiều hộ đạt thu nhập 100 triệu đến 1 tỷ đồng. “Mùa màng bội thu cùng nhịp điệu sản xuất mới đang tưng bừng khắp các ngõ xóm”, chị Thương phấn phởi chia sẻ.

Ở chiều sâu chuỗi giá trị, sự đồng hành của doanh nghiệp là yếu tố then chốt. Sát cánh cùng bà con là hai Hợp tác xã Phiêng Tam, Chiềng Xét và doanh nghiệp lớn như Minh Tiến với nhà máy sơ chế công suất 8.000–10.000 tấn/vụ, tạo chuỗi giá trị khép kín. Ngoài ra còn có các công ty thu mua, chế biến và xuất khẩu khác như Phúc Sinh Sơn La, Cát Quế, Cà phê Sơn La. Từ Chiềng An, cà phê Arabica đặc sản vươn tới Anh, Đức, Mỹ, Nhật.

Ông Nguyễn Vĩnh Đức, Phó Giám đốc Chi nhánh Sơn La của Công ty Cổ phần Tập đoàn Minh Tiến (MTG), đơn vị gắn bó lâu năm với vùng nguyên liệu, nhấn mạnh: “Xuất khẩu sang các thị trường khó tính đòi hỏi khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chống phá rừng, ESG. Toàn bộ quy trình từ trồng, chăm sóc đến thu hái, bảo quản đều phải chuẩn chỉ. Khí hậu, thổ nhưỡng ưu đãi khiến Arabica Sơn La có hương vị sánh ngang cà phê ngon nhất thế giới, nên giá luôn cao hơn mặt bằng chung. Nhu cầu về cà phê đặc sản, chất lượng cao trên thị trường ngày càng lớn, thậm chí nguồn cung không đủ đáp ứng.”

Nếu trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp nói chung, đầu ra luôn là vấn đề lo lắng nhất của bà con, thì nay, với cây cà phê, đầu ra được bao tiêu toàn bộ ngay tại vườn. ”Cây cà phê giờ đây không còn là cây xóa đói giảm nghèo, mà đã trở thành cây làm giàu,” ông Đức cho biết.

Trong một cộng đồng có tới 10 dân tộc cùng sinh sống, văn hóa không chỉ là ký ức, mà là nền tảng để phát triển ở Chiềng An. “Làm kinh tế phải gắn với giữ gìn bản sắc văn hóa. Đó cũng là nguyện vọng thiết tha của người dân. Sinh kế gắn với văn hóa mới giữ được dân, giữ được đất. Nếu đồi cà phê là “xương sống” kinh tế, thì văn hóa và đời sống bản làng chính là “linh hồn” của Chiềng An,” ông Trần Công Chính nói.

Ông Nghiêm Văn Tuấn Chủ tịch UBND phường Chiềng An, tỉnh Sơn La

Với quan điểm đó, phường Chiềng An đang từng bước phục dựng các sinh hoạt văn hóa truyền thống, hình thành các câu lạc bộ văn hóa dân tộc – nơi chữ viết, điệu múa, làn điệu dân ca, nghề thủ công được trao truyền tự nhiên giữa các thế hệ. Những không gian như “Ngôi nhà trí tuệ”, “Thư viện nhân ái” không chỉ nuôi dưỡng tri thức, mà giữ lại nhịp sinh hoạt cộng đồng trong đời sống hiện đại.

Những ngày lễ lớn như Tết Độc lập (2/9) hay Ngày Đại đoàn kết (18/11) đã trở thành sự kiện cộng đồng được bà con mong đợi, kéo người dân đi làm xa trở về, thắp lên sức sống bền bỉ của văn hóa nguồn cội.

Khi kinh tế nông nghiệp khởi sắc, người dân bắt đầu nghĩ xa hơn – về du lịch trải nghiệm, về việc mở cửa đón khách đến giao lưu và ở lại. Chủ tịch UBND phường Nghiêm Văn Tuấn chia sẻ: “Đến với Chiềng An, du khách không chỉ được nhấp ngụm cà phê thượng hạng đậm hương vị núi rừng, mà còn được đắm chìm trong không gian văn hóa và thiên nhiên Tây Bắc nguyên sơ, nồng hậu”.

Du khách có thể hòa mình vào tiếng cồng tiếng chiêng, điệu xòe Thái, nhịp múa sạp rộn ràng, tiếng khèn môi da diết níu bước chân. Những món ẩm thực vùng cao đậm đà bản sắc của nơi đây cũng làm say lòng người: xôi ngũ sắc, cơm lam thơm dẻo, nem nướng ướp gia vị núi rừng, lợn bản gác bếp, cá suối chiên giòn cùng chén rượu men lá ấm nồng… tất cả hòa quện tạo nên chất riêng vừa hoang sơ, vừa quyến rũ.

Ngoài những vườn cà phê bạt ngàn, ở Chiềng An mỗi mùa một vẻ mang hương sắc rất riêng: mùa xuân với nào là hoa đào, hoa mận, hoa cà phê; mùa hè trái mận, xoài, thanh long chín đỏ; vào thu cà phê đến kỳ thu hoạch, rồi những thửa ruộng bậc thang lúa chín với nhiều mảng màu xanh vàng đan xen vô cùng đặc sắc… Tất cả tạo nên tiềm năng tự nhiên để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, như một phần nối dài của nông nghiệp xanh.

“Đề án phát triển du lịch gắn với nông nghiệp xanh” được phường gấp rút xây dựng, hoàn thiện vào đầu năm 2026. Và đặc biệt, nông nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, quan trọng của phường.

Ông Tuấn cho biết: “Việc phát triển du lịch gắn với nông nghiệp xanh trước hết là xây dựng các khu vực sản xuất nông nghiệp đạt tiêu chuẩn, không sử dụng thuộc diệt cỏ, trừ sâu, phân vô cơ mà chuyển sang sử dụng phân hữu cơ, các chế phẩm sinh học để chăm sóc, cải tạo các khu vườn đẹp, cải tạo cảnh quan, trồng những cây có giá trị kinh tế cao như cà phê, thanh long.

Cùng với đó, UBND phường sẽ hướng dẫn người dân cách thức ghi lại quá trình chăm bón, tích cực truyền thông, xây dựng thương hiệu, bao bì nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, kết nối các đơn vi tiêu thụ, các đơn vị lữ hành để đưa du khách đến trải nghiệm nông nghiệp sạch, mua sắm sản phẩm an toàn…

Trong năm 2026, Chiềng An đặt mục tiêu cho niên vụ mới: tái canh 50 ha cà phê bằng giống chất lượng cao, nâng sản lượng lên 20.000 tấn quả tươi và phấn đấu xuất khẩu 2.000 tấn cà phê nhân. Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ nằm ở con số.

“Điều chúng tôi theo đuổi là một nền nông nghiệp sản xuất xanh hơn, bền bỉ hơn. Khi kinh tế phát triển đa dạng và bền vững hơn, người dân được hưởng thành quả xứng đáng, chủ động trong giao thương, tránh bị thương lái ép giá, không lo tồn ế hay thiệt hại nhiều do tác động của biến đổi khí hậu… Chúng tôi cố gắng vạch ra mục tiêu và triển khai chương trình hành động sát thực tiễn để hài hòa giữa chức năng quản lý với lợi ích thiết thực, cũng như mong muốn của người dân,” Bí thư phường Chiềng An kỳ vọng.

Ngày hội Cà phê Chiềng An 2025, lần đầu tiên được tổ chức tháng 11/2025, không chỉ là một sự kiện mà là lời chào của vùng đất này với du khách. Không gian lễ hội kết nối ẩm thực, sản phẩm cà phê, trải nghiệm thu hoạch – như cách Chiềng An kể câu chuyện phát triển của mình bằng ngôn ngữ đời sống. Phát biểu tại sự kiện, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Sơn La Lò Minh Hùng nhấn mạnh: “Từ những vùng cà phê đã bén rễ hàng chục năm, hành trình hội nhập và phát triển của Sơn La đang mở ra, góp phần xây dựng thương hiệu cà phê Việt Nam gắn với văn hóa và con người bản địa”.

Cà phê đặc sản của thế giới không chỉ cần hương vị, mà cần cả câu chuyện phía sau. Và Chiềng An có câu chuyện ấy: câu chuyện của đồng bào Thái, Mông, Kinh, Khơ Mú… cùng giữ rừng, giữ đất, làm hữu cơ, học kỹ thuật, gắn bó với doanh nghiệp – để làm giàu.

Trong nắng chiều Tây Bắc, những đồi Arabica chín đỏ trải dài như một lời hứa lặng lẽ: giữa chính quyền, người dân và doanh nghiệp đã hình thành một sự đồng thuận hiếm có. Chiềng An có thể không ồn ào, nhưng đang bền bỉ đi con đường của mình – nơi mỗi hạt cà phê không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn vun bồi niềm tin, gìn giữ bản sắc và mở ra tương lai xanh cho cộng đồng đa dân tộc nơi miền núi.